Sau một đợt chữa bệnh dài, cách tạ ơn thầy thuốc được trân trọng nhất thường là cách không tốn tiền: một lá thư cảm ơn gửi khoa và ban giám đốc bệnh viện, nêu rõ tên từng người đã chăm sóc mình, và một lần quay lại thăm khi đã khoẻ. Quà vật chất, nếu có, nên để sau khi việc điều trị đã kết thúc, ở mức nhỏ và chung cho cả tập thể, không phong bì.
Bài này không bàn chuyện có nên đưa quà khi đang nằm viện, mà viết cho người đã qua một quá trình điều trị dài, như mổ lớn, hoá trị, phục hồi sau tai nạn, sinh khó, và nay muốn nói lời cảm ơn cho xứng. Bài kể lại nếp tạ thầy thuốc của người xưa, rồi đi vào những cách làm cụ thể hôm nay. Bài không đưa lời khuyên y khoa nào.
Thầy thuốc trong nếp nghĩ người Việt
Người Việt gọi người chữa bệnh là "thầy thuốc", đặt họ ngang hàng với thầy dạy chữ, thầy dạy nghề. Câu "lương y như từ mẫu" (người thầy thuốc giỏi như người mẹ hiền) vừa là lời khen vừa là đòi hỏi: chữa bệnh không chỉ cần tay nghề mà cần cả tấm lòng.
Lịch sử y học Việt Nam có những danh y được nhắc đến không chỉ vì tài mà vì đức. Tuệ Tĩnh gắn với tinh thần dùng thuốc nam chữa bệnh cho người Việt; Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác ở thế kỷ XVIII để lại bộ sách y học lớn, trong đó có những lời răn về y đức mà ngành y hôm nay vẫn thường dẫn. Bạn có thể đọc thêm về hai vị trong sách sử y học phổ thông.
Hiểu như vậy để thấy việc tạ ơn thầy thuốc trong văn hoá Việt vốn đặt nặng tình nghĩa hơn của cải. Người bệnh khỏi bệnh nhớ ơn, người thầy thuốc giữ đức không vụ lợi; cả hai cùng giữ cho quan hệ ấy trong sạch.
Nếp tạ thầy thuốc ngày xưa
Tạ lễ khi khỏi bệnh. Ở làng quê xưa, khi người nhà khỏi bệnh, gia đình thường đem lễ đến tạ thầy lang: ít gạo, gà, trầu rượu, tuỳ khả năng. Nhiều ông lang làng chữa bệnh cho người nghèo không lấy tiền, chỉ nhận lễ tạ khi bệnh nhân đã lành.
Biếu Tết thầy thuốc. Người từng được chữa khỏi bệnh nặng thường giữ lệ Tết đến biếu thầy thuốc một món quà nhỏ, có nhà giữ suốt nhiều năm, như đi tết thầy học.
Giúp công. Những gia đình không có gì đáng giá thì đền ơn bằng công sức: lên rừng hái thuốc giúp, gặt lúa giúp, lợp nhà giúp ông lang.
Truyền tiếng tốt. Kể cho người làng biết thầy thuốc đã cứu mình, để người bệnh khác tìm đến. Với người làm thuốc xưa, tiếng tốt trong vùng là thứ họ cần hơn quà.
Giữ giỗ thầy thuốc. Có những làng lập đền thờ, giữ giỗ những thầy thuốc có công với dân trong vùng, như một cách nhớ ơn của cả cộng đồng.
Viết thư cảm ơn gửi khoa và bệnh viện
Với bệnh viện hôm nay, lá thư cảm ơn có giá trị thật: nhiều nơi đọc thư của người bệnh trong giao ban, dùng làm căn cứ khen thưởng nhân viên. Một lá thư tốt nên làm theo các bước sau:
- Gửi đích danh: ban giám đốc bệnh viện và lãnh đạo khoa nơi mình điều trị, ghi rõ tên khoa.
- Tự giới thiệu: họ tên, thời gian nằm viện, bệnh được điều trị ở mức mình muốn chia sẻ.
- Nêu tên cụ thể bác sĩ, điều dưỡng, hộ lý, kỹ thuật viên mà mình nhớ, kể một việc cụ thể từng người đã làm. Đừng chỉ cảm ơn bác sĩ chính mà quên người chăm sóc hằng ngày.
- Kể ngắn gọn tình trạng của mình bây giờ: đã đi lại được, đã trở lại làm việc, gia đình yên tâm.
- Lời cảm ơn chung cho cả tập thể, lời chúc sức khoẻ.
- Ký tên, để lại cách liên lạc, rồi gửi qua hòm thư góp ý, phòng công tác xã hội, phòng quản lý chất lượng, hoặc gửi qua bưu điện; nhiều bệnh viện còn nhận qua kênh trực tuyến chính thức.
Thư nêu đích danh giúp những người ít được nhìn thấy như điều dưỡng ca đêm, hộ lý, được ghi nhận đúng công. Với họ, một lá thư được đọc trong buổi giao ban là niềm vui hiếm hoi giữa những ca trực nặng nhọc.
Những cách tạ ơn khác: theo người và theo lúc
Không có cách duy nhất. Bảng dưới gợi ý theo người được tạ ơn và thời điểm; điều chung là chờ sau khi việc điều trị đã kết thúc, và tuân theo quy định của cơ sở y tế.
| Người được tạ ơn | Cách làm hợp | Nên tránh |
|---|---|---|
| Bác sĩ điều trị chính ở bệnh viện công | Thư cảm ơn đích danh, quay lại thăm khi tái khám, gửi ảnh mình khoẻ mạnh | Phong bì, quà giá trị lớn, quà khi đang điều trị |
| Điều dưỡng, hộ lý cả khoa | Thư cảm ơn chung, hoa quả hoặc bánh nhỏ chung cho phòng trực sau khi ra viện, nếu khoa cho phép | Đưa riêng tiền cho từng người |
| Thầy thuốc phòng khám tư đã chữa lâu năm | Thư tay, món quà nhỏ dịp Tết hoặc Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 | Quà kèm lời xin ưu tiên, xin bớt phí |
| Lương y, thầy thuốc đông y ở làng | Đến thăm, biếu món quê dịp Tết, giới thiệu người cần chữa | Quảng cáo, truyền bá bài thuốc khi chưa hỏi ý thầy |
| Người đã cấp cứu mình ngoài đường | Tìm gặp, cảm ơn trực tiếp, thư gửi đơn vị nơi họ làm | Ép nhận tiền khi họ từ chối |
Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 hằng năm là dịp nhiều người gửi lời cảm ơn đến người đã chữa cho mình. Một tin nhắn, một tấm thiệp đúng ngày ấy thường đủ ấm.
Ranh giới liêm chính cần giữ
Người làm ngành y ở cơ sở công lập phải tuân theo các quy định về y đức và phòng, chống tham nhũng. Không cần biết số điều luật, người bệnh chỉ cần nhớ mấy nguyên tắc để không vô tình làm khó người đã giúp mình:
- Không tặng quà trong lúc đang điều trị, đang chờ mổ, đang chờ kết quả: món quà lúc ấy dễ bị coi là để được ưu tiên.
- Không phong bì, không tiền mặt, không phiếu mua hàng, dù gói ghém khéo đến đâu.
- Không quà giá trị lớn cho một cá nhân; nếu có quà thì nhỏ, mang tính tinh thần, cho cả tập thể.
- Hỏi trước quy định của khoa, của bệnh viện; nhiều nơi có quy định rõ về việc nhận quà.
- Khi người thầy thuốc từ chối, tôn trọng lời từ chối, đừng nài ép hay gửi qua người nhà của họ.
- Lời khen trên mạng xã hội nên nêu tên khoa và cách được chăm sóc, không kèm chuyện riêng tư của người thầy thuốc.
Giữ những ranh giới ấy không làm lời cảm ơn kém đi; nó giúp người thầy thuốc tiếp tục làm việc một cách trong sạch, và giúp những bệnh nhân sau không phải băn khoăn chuyện "có phải đưa gì không".
Khi người thân không qua khỏi
Có những đợt điều trị dài không kết thúc bằng ngày ra viện. Khi người thân mất sau thời gian dài nằm viện, nhiều gia đình vẫn muốn cảm ơn những người đã chăm sóc người thân mình đến phút cuối, nhưng ngại vì sợ bị hiểu là trách móc, hoặc vì quá đau buồn.
Một lá thư ngắn gửi khoa sau tang lễ, cảm ơn sự tận tình, kể một chi tiết như điều dưỡng đã ngồi lại trò chuyện với người bệnh, bác sĩ đã giải thích kỹ cho gia đình, là điều nhân viên y tế rất trân trọng. Họ cũng chịu mất mát theo cách riêng, và một lời cảm ơn trong hoàn cảnh ấy giúp họ thấy việc mình làm có ý nghĩa.
Nếu gia đình có điều chưa rõ về quá trình điều trị, nên tách thành một việc riêng, hỏi qua kênh chính thức của bệnh viện, không gộp vào thư cảm ơn. Giữ lá thư cảm ơn đúng là lời cảm ơn giúp cả hai việc đều được nhìn nhận nghiêm túc.
Khen trên mạng xã hội: được gì và cần cẩn trọng gì
Ngày nay nhiều người chọn viết bài cảm ơn bác sĩ, điều dưỡng trên mạng xã hội hoặc trên trang của bệnh viện. Một bài viết chân thành có thể lan rộng, giúp người được khen được đồng nghiệp và lãnh đạo biết đến, và giúp người bệnh khác yên tâm hơn khi đến khám.
Nhưng có vài điều cần cẩn trọng. Không đăng ảnh bác sĩ, điều dưỡng khi chưa hỏi ý họ. Không đăng ảnh người bệnh khác cùng phòng. Không kể chi tiết bệnh án của mình nếu sau này có thể ảnh hưởng đến công việc, bảo hiểm của mình. Không so sánh khoa này với khoa kia, bác sĩ này với bác sĩ khác, vì lời khen một người có thể thành lời chê người khác.
Cách an toàn nhất là viết bài cảm ơn trên kênh chính thức của bệnh viện nếu có, hoặc nêu tên khoa thay vì tên cá nhân khi chưa hỏi ý. Song song đó, lá thư giấy gửi ban giám đốc vẫn là thứ được lưu vào hồ sơ và có tác dụng lâu hơn một bài đăng.
Quay lại thăm và trả ơn bằng việc làm
Nhiều bác sĩ, điều dưỡng kể rằng điều làm họ vui nhất không phải quà, mà là một ngày có người bệnh cũ quay lại, đi lại bình thường, bế theo đứa con mà họ từng đỡ đẻ, hay kể đã trở lại công việc. Lần tái khám là dịp tự nhiên để ghé khoa chào mọi người, nếu không làm phiền giờ làm việc.
Có người trả ơn bằng cách giúp những bệnh nhân đến sau: tham gia nhóm hỗ trợ người bệnh cùng loại bệnh, kể lại kinh nghiệm sống chung với bệnh, hướng dẫn người nhà cách chuẩn bị đồ đi viện. Khi chia sẻ, chỉ kể trải nghiệm của mình, không khuyên người khác dùng thuốc này thuốc kia, việc đó thuộc về bác sĩ của họ.
Hiến máu tình nguyện, góp sức cho các quỹ hỗ trợ người bệnh nghèo của bệnh viện, tình nguyện ở các chương trình của phòng công tác xã hội, cũng là những cách "đền ơn đáp nghĩa" mà nhiều người bệnh cũ chọn. Món nợ ân tình với người chữa bệnh, theo cách nghĩ ấy, được trả cho những người đang nằm đúng chỗ mình từng nằm.
Câu hỏi thường gặp
Khỏi bệnh rồi tạ ơn bác sĩ thế nào cho đúng mực?
Cách được trân trọng nhất là thư cảm ơn gửi lãnh đạo khoa và ban giám đốc bệnh viện, nêu đích danh những người đã chăm sóc mình kèm việc cụ thể. Nếu có quà thì đợi việc điều trị kết thúc, nhỏ, chung cho tập thể, không phong bì.
Thư cảm ơn bệnh viện nên gửi cho ai?
Gửi đích danh ban giám đốc và lãnh đạo khoa điều trị, qua hòm thư góp ý, phòng công tác xã hội, phòng quản lý chất lượng hoặc bưu điện. Thư nêu tên từng bác sĩ, điều dưỡng giúp họ được ghi nhận trong giao ban và xét khen thưởng.
Có nên tặng quà cho điều dưỡng sau khi ra viện không?
Có thể gửi một món nhỏ chung cho phòng trực như hoa quả, bánh, kèm thư cảm ơn, sau khi đã ra viện và nếu khoa cho phép. Không đưa tiền riêng cho từng người; thư nêu tên họ thường có giá trị hơn.
Lương y như từ mẫu nghĩa là gì?
Câu này nghĩa là người thầy thuốc giỏi phải như người mẹ hiền, chăm người bệnh bằng cả tấm lòng. Nó vừa là lời khen vừa là chuẩn mực đạo đức mà nghề y Việt Nam vẫn nhắc đến, gắn với truyền thống y đức của các danh y xưa.
Ngày Thầy thuốc Việt Nam là ngày nào?
Ngày Thầy thuốc Việt Nam là ngày 27 tháng 2 dương lịch hằng năm. Đây là dịp nhiều người bệnh cũ gửi thiệp, tin nhắn, thư cảm ơn đến những người đã chữa và chăm sóc mình.
Ngoài quà, có cách nào khác để đền ơn người chữa bệnh?
Quay lại thăm khi đã khoẻ, gửi ảnh mình hồi phục, hiến máu, góp sức cho quỹ hỗ trợ bệnh nhân nghèo, hoặc chia sẻ trải nghiệm để giúp người bệnh đến sau. Khi chia sẻ chỉ kể trải nghiệm, không khuyên dùng thuốc.