Hộp đựng quà quý nên chọn theo ba thứ: món quà nặng hay nhẹ, dễ vỡ hay không; người nhận sẽ cất món quà trong hộp hay bày ra ngay; và dịp tặng trang trọng đến mức nào. Món gốm, sứ, pha lê cần hộp cứng có lót định hình; tranh chữ cuộn hợp với hộp gỗ dài hoặc ống; đồ đồng nặng cần hộp có đáy chịu lực. Hộp sơn mài, hộp gỗ tốt hợp với món người nhận sẽ giữ lâu, vì chính cái hộp cũng trở thành một phần của kỷ vật.
Với quà quý, cái hộp không chỉ để che mắt cho tới lúc mở. Nó giữ món quà an toàn trên đường đi, cho món quà một dáng trang trọng lúc trao, và về sau là nơi cất món đồ khi gia chủ dọn nhà, chuyển chỗ trưng bày. Bài này không bàn gói giấy hay thắt nơ; nó đi vào các loại hộp cứng, phần lót bên trong, cỡ hộp, cách đặt món vào và những lỗi khiến một món quà đẹp bị kém đi ngay khi mở nắp.
Các loại hộp hay dùng cho quà quý
Mỗi loại hộp có điểm mạnh riêng. Bảng dưới so sánh ở mức người đặt quà cần biết, không đi sâu vào kỹ thuật làm hộp:
| Loại hộp | Hợp với | Điểm cần để tâm |
|---|---|---|
| Hộp gỗ tự nhiên, nắp trượt hoặc nắp bản lề | Ấm chén, bình nhỏ, đồ đồng, con dấu, bút quý | Gỗ phải khô kỹ, không còn mùi dầu nồng; bản lề và khoá cài chắc |
| Hộp sơn mài | Món nhẹ và vừa: khay nhỏ, bộ chén, tranh khổ nhỏ, lụa gấp | Mặt sơn dễ xước khi va chạm; cần túi vải hoặc hộp ngoài khi vận chuyển |
| Hộp bìa cứng bọc vải hoặc giấy lụa | Sách quý, lụa, tranh in, thư pháp đã bồi | Nhẹ, gọn, hợp quà gửi xa; không chịu được nước và đè nặng |
| Hộp gỗ dài hoặc ống tre, ống gỗ | Tranh cuộn, thư pháp chưa đóng khung | Đường kính lòng ống phải lớn hơn cuộn tranh, có nút hai đầu |
| Thùng gỗ ghép, có khung chống va | Bình gốm lớn, tượng đồng, tranh đồng khổ rộng | Thường là hộp vận chuyển; cần thêm một hộp đẹp hoặc khăn phủ để trao |
Món quà càng quý thì càng nên có hai lớp: lớp trong đẹp, hợp để trao tận tay, và lớp ngoài chịu va đập, chỉ dùng trên đường đi. Đến nơi, bạn tháo lớp ngoài trước khi vào buổi lễ. Lỗi hay gặp là dùng luôn thùng các-tông của xưởng để trao trên sân khấu, khiến món quà trông như hàng vừa giao tới.
Lót bên trong: lụa, nhung hay mút định hình
Phần lót quyết định cảm giác lúc mở nắp. Lụa và gấm cho cảm giác mềm, sang, hợp với món nhẹ như chén trà, khăn lụa, con dấu, bút. Nhung giữ món đồ không trượt, hợp với đồ kim loại và đồ có mặt bóng. Mút định hình, tức lớp xốp mềm được cắt khoét theo đúng dáng món đồ rồi bọc vải lên trên, là lựa chọn an toàn nhất cho gốm, sứ, pha lê và bộ nhiều món.
Nếu món quà là một bộ, như bộ ấm chén sáu chén một ấm, hãy yêu cầu xưởng khoét chỗ riêng cho từng chiếc, mỗi chiếc nằm trong một hốc vừa khít. Khi người nhận mở ra, cả bộ hiện lên ngay ngắn, không chiếc nào chạm chiếc nào. Bộ chén chỉ được lót giấy vụn hay rơm thì đẹp đến đâu lúc mở ra cũng thành lộn xộn.
Màu lót nên làm nổi món quà chứ không tranh màu với nó. Gốm men lam, men ngọc hợp lót màu đỏ trầm, vàng nhạt hoặc kem. Đồ đồng màu vàng hợp lót đỏ sẫm hoặc xanh rêu. Sơn mài nền đen, nền đỏ son hợp lót kem hoặc vàng nhạt. Lụa trắng đặt trên lót trắng thì nhạt; đặt trên lót màu sẫm thì rõ nét hơn. Khi chưa chắc, màu kem và đỏ trầm là hai màu ít khi sai trong dịp vui ở Việt Nam.
Đo và chọn cỡ hộp cho vừa
Hộp quá rộng làm món quà trông nhỏ đi và dễ xê dịch; hộp quá chật thì khó lấy ra. Một cách đo đơn giản cho người đặt hộp:
- Đo ba chiều dài, rộng, cao của món quà ở chỗ lớn nhất, kể cả quai, vòi, chân đế.
- Cộng thêm mỗi chiều một khoảng đệm cho phần lót. Món cứng, chịu va như đồ đồng cần đệm mỏng; món dễ vỡ như gốm, pha lê cần đệm dày hơn.
- Với hộp mở nắp trên, chừa chỗ để ngón tay lấy món đồ ra: một rãnh nhỏ cạnh món đồ hoặc một dải ruy băng lót bên dưới để kéo lên.
- Với bộ nhiều món, vẽ phác sơ đồ đặt từng món lên giấy trước, xếp món lớn ở giữa, món nhỏ hai bên, rồi mới gửi cho xưởng.
- Cân thử cả hộp lẫn quà. Nếu một người cầm hai tay thấy nặng, hãy tính đến tay cầm, đế lót hoặc khay đỡ khi trao.
Nếu đặt hộp làm riêng, xin xưởng làm một bản mẫu bằng bìa hoặc gửi ảnh phần lót đã khoét trước khi bọc vải. Sai một phân trên lớp mút định hình thì món đồ hoặc lỏng, hoặc không vào được, và sửa khi đã bọc vải thì tốn công hơn nhiều.
Hộp sơn mài và hộp gỗ: những điều nên hỏi người bán
Gỗ đã sấy khô chưa. Gỗ còn ẩm sẽ co ngót, nứt hoặc cong nắp sau vài tháng, nhất là khi món quà được mang từ miền Nam ra miền Bắc vào mùa nồm hay ngược lại. Hỏi người bán gỗ đã được phơi, sấy thế nào, và xem nắp có khít đều bốn cạnh không.
Mùi gỗ và mùi sơn. Một số loại gỗ có mùi dầu đặc trưng; với hộp đựng chén trà, mùi gỗ nồng có thể ám vào đồ. Mở nắp ngửi thử; nếu mùi sơn còn hăng, hộp chưa đủ thời gian khô.
Sơn mài thật hay sơn công nghiệp. Ở mức người tặng, bạn không cần phân biệt sâu, nhưng nên hỏi rõ và ghi lại trong thẻ giới thiệu kèm quà. Gọi đúng tên chất liệu là phép lịch sự với người nhận; gọi một hộp phủ sơn công nghiệp là sơn mài truyền thống là tự làm khó mình nếu người nhận am hiểu.
Bản lề, khoá cài, chân đế. Mở đóng nắp mười lần liền. Bản lề kêu, khoá cài lỏng, nắp lệch là những lỗi sẽ lặp lại mỗi lần người nhận mở hộp. Hộp có bốn chân nhỏ hoặc đệm nỉ dưới đáy sẽ không làm xước mặt bàn của gia chủ.
Hộp có in tên cửa hàng không. Nhiều hộp in hoặc khắc tên nơi bán ở mặt nắp. Với quà quý, nên xin hộp trơn hoặc chỉ in ở đáy, để món quà là của bạn chứ không là tấm quảng cáo của nơi bán.
Đặt món quà vào hộp và kiểm lần cuối
Lau món quà bằng khăn mềm, khô trước khi đặt vào hộp. Với đồ đồng, đồ bạc, đeo găng vải mỏng để không để lại dấu vân tay; dấu tay trên mặt kim loại sáng sẽ lộ rõ dưới đèn và có thể để lại vết sau vài tuần. Với gốm, kiểm tra miệng, quai, vòi, chân đế dưới ánh sáng tốt để chắc không có vết mẻ do vận chuyển từ xưởng.
Đặt món chính quay mặt đẹp lên trên, hướng về phía người mở nắp. Nếu hộp có nắp bản lề mở về phía sau, mặt trước của món quà nên quay về phía khoá cài, tức phía người nhận sẽ đứng khi mở. Các món phụ như khăn lau, thẻ giới thiệu, chứng thư nên để trong một ngăn riêng hoặc một phong bì đặt dưới nắp, không nhét lẫn vào hốc của món chính.
Sau cùng, đóng nắp, nghiêng nhẹ hộp sang hai bên và lắc rất khẽ. Nghe thấy tiếng lục cục là món đồ còn lỏng; chèn thêm một lớp lụa gấp hay mút mỏng. Nếu dán niêm hay buộc dây ngoài, đừng buộc chặt đến mức người nhận phải dùng kéo mới mở được trong buổi lễ.
Những lỗi làm món quà quý kém đi khi mở nắp
Đây là các lỗi hay gặp ở những món quà đắt tiền mà người tặng đã bỏ nhiều công chọn:
- Hộp đẹp hơn món quà. Một chiếc hộp sơn mài lớn, chạm khắc cầu kỳ đựng một chiếc chén nhỏ làm món quà bị lấn át. Hộp nên đẹp vừa phải, nhường phần nổi bật cho món bên trong.
- Còn tem giá, mã vạch, nhãn xưởng. Bóc sạch trên cả món quà lẫn hộp; vết keo còn lại lau bằng khăn ẩm, không dùng dung môi trên mặt sơn.
- Lót bằng giấy báo, xốp hạt. Tiện cho vận chuyển nhưng khi mở trước mặt người nhận thì vương vãi và kém trang trọng.
- Không có cách lấy món đồ ra. Hốc lót quá khít, người nhận phải dốc ngược hộp hoặc lấy dao nạy, dễ làm rơi vỡ.
- Hộp có mùi. Hộp cất lâu trong kho ẩm có mùi mốc, mùi keo. Mở nắp phơi nơi thoáng một hai ngày, đặt một gói chống ẩm nhỏ vào ngăn phụ.
- Hộp lạc giữa buổi lễ. Món quà được trao xong, hộp bị để lại ở bàn tiếp khách, thất lạc. Dặn người phụ việc giữ hộp đi cùng món quà, vì về sau gia chủ cần nó để cất.
Giữ hộp cho người nhận dùng lâu
Một cái hộp tốt giúp người nhận cất món quà khi đổi chỗ trưng bày, khi chuyển nhà hay khi cần mang món quà đi đâu đó. Vì vậy, bạn có thể kèm trong ngăn phụ một mẩu giấy ghi ngắn cách giữ hộp: để nơi khô thoáng, tránh nắng chiếu trực tiếp lên mặt sơn, không đặt sát tường ẩm, thỉnh thoảng mở nắp cho thoáng vào mùa nồm.
Ở các tỉnh miền Bắc, mùa nồm là lúc hộp gỗ và hộp bìa bọc vải dễ mốc nhất. Một gói hút ẩm nhỏ đặt trong ngăn phụ, thay định kỳ, đủ giữ hộp khô. Với hộp sơn mài, lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô, không dùng nước rửa bát, cồn hay chất tẩy, vì chúng làm mờ mặt sơn.
Nếu món quà là đồ gia truyền sẽ được trao tiếp cho đời sau, chiếc hộp càng đáng chăm. Nhiều gia đình giữ nguyên hộp cùng tấm thẻ ghi người tặng, dịp tặng, để con cháu sau này mở ra là biết ngay câu chuyện của món đồ. Muốn xem thêm các món quà mỹ nghệ có ghi rõ chất liệu và hộp đi kèm, bạn có thể tham khảo trên Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng luôn hộp của nơi bán hay đặt hộp riêng?
Nếu hộp của nơi bán chắc chắn, lót vừa khít và không in tên cửa hàng ở mặt nắp thì dùng luôn là hợp lý. Đặt hộp riêng nên dành cho món quà rất quan trọng, món làm theo mẫu riêng, hoặc khi hộp có sẵn quá sơ sài so với món bên trong.
Hộp sơn mài có hợp để đựng đồ gốm nặng không?
Hộp sơn mài thường có thân gỗ mỏng hoặc cốt nhẹ, hợp với món nhẹ và vừa. Món gốm nặng nên đặt trong hộp gỗ dày có đáy chịu lực và lót mút định hình; có thể dùng hộp sơn mài làm lớp trình bày cho món nhỏ đi kèm.
Màu lót đỏ có hợp với mọi dịp không?
Đỏ trầm hợp với dịp vui như mừng thọ, cưới, nhà mới, khánh thành. Với quà tạ ơn thầy, quà cho người lớn tuổi thích sự giản dị, lót kem, vàng nhạt hoặc nâu gỗ cũng trang nhã. Nên tránh lót trắng toàn bộ hoặc đen toàn bộ cho dịp vui theo thói quen nhiều gia đình Việt.
Làm sao để hộp gỗ không bị mốc khi tặng vào mùa nồm?
Chọn gỗ đã khô kỹ, đặt gói hút ẩm trong ngăn phụ, giữ hộp trong túi vải thoáng chứ không bọc kín bằng ni lông nhiều ngày. Khi tặng, có thể nhắc người nhận mở nắp cho thoáng thỉnh thoảng và để hộp tránh tường ẩm.
Có cần bọc thêm giấy bên ngoài hộp gỗ đẹp không?
Với hộp gỗ, hộp sơn mài đẹp, không cần bọc giấy; vẻ ngoài của hộp đã là phần trình bày. Có thể buộc một dải vải hoặc ruy băng đơn giản và gắn thẻ tên. Khi vận chuyển, dùng túi vải hoặc hộp ngoài để bảo vệ, tháo ra trước lúc trao.
Hộp quà quý có nên ghi tên người tặng bên ngoài?
Không nên ghi trực tiếp lên nắp hộp. Một tấm thẻ nhỏ cài dưới dải vải hoặc đặt trong ngăn phụ là đủ để người nhận biết quà của ai. Phần chữ đề tặng lâu dài nên đặt trên món quà hoặc mặt trong nắp, theo cách đã thống nhất với nơi làm.