Quà tri ân thầy cô cuối cấp đẹp nhất thường là một món chung của cả lớp, mang dấu ấn riêng của lớp ấy, trao sau khi việc học và việc chấm điểm đã khép lại: một cuốn sổ lưu bút gom chữ của từng người, một bức ảnh lớp đóng khung đẹp, một món đồ thủ công có khắc tên lớp và năm ra trường. Thầy cô dạy cả trăm lớp; món quà ở lại lâu là món khiến thầy cô nhìn vào thì nhớ ra đúng lớp mình.
Bài này viết cho ban cán sự lớp 12, lớp năm cuối đại học, cao đẳng, hay lớp học nghề sắp kết thúc khoá: chọn món gì, góp tiền thế nào cho không ai khó xử, chuẩn bị lời đề tặng, và trao vào lúc nào. Bài cũng nói về ranh giới cần giữ, vì thầy cô vẫn đang đứng lớp và vẫn có thể đang chấm điểm học sinh.
Vì sao nên là một món chung của cả lớp
Cuối năm học, nhiều học sinh muốn tặng riêng thầy cô mình quý. Ý tốt, nhưng khi mỗi người một món, thầy cô nhận cả chồng quà mà không nhớ món nào của ai, còn những bạn không có điều kiện thì thấy mình lép vế. Một món chung giải quyết cả hai chuyện: thầy cô có một vật gắn với cả tập thể, và học sinh nào cũng có phần trong đó, dù góp ít hay nhiều.
Món chung còn có một lợi thế khác: nó được chuẩn bị qua nhiều tuần, có sự góp ý của nhiều người, nên thường có ý tứ hơn những món mua vội. Quá trình cùng làm, cùng chọn cũng là một kỷ niệm của lớp trong những tháng cuối cùng ngồi chung một phòng.
Với thầy cô chủ nhiệm, món chung của lớp nên tách khỏi món tặng các thầy cô bộ môn. Lớp có thể chuẩn bị một món lớn hơn một chút cho thầy cô chủ nhiệm, và những tấm thiệp hoặc món nhỏ đồng đều cho các thầy cô bộ môn, để không ai bị bỏ quên.
Chọn món: từ món tinh thần đến món dùng được lâu
Không có món nào đúng cho mọi thầy cô. Bảng dưới xếp theo mức chuẩn bị và độ bền, để lớp chọn theo thời gian còn lại và quỹ của lớp; giá trị cụ thể là tuỳ lớp.
| Món | Điểm mạnh | Lưu ý khi làm |
|---|---|---|
| Sổ lưu bút chung, mỗi người một trang viết tay | Rất riêng, không trùng với lớp nào | Cần ba bốn tuần để chuyền sổ, cử người nhắc, giữ sổ sạch |
| Ảnh lớp lớn đóng khung, kèm chữ ký ở mặt sau | Treo được, nhìn là nhớ | Chọn ảnh rõ mặt cả thầy cô, in giấy tốt, khung gỗ vừa phải |
| Video ghép lời cảm ơn của từng bạn | Giữ được giọng nói, nụ cười | Mỗi người không quá nửa phút, chép vào một thẻ nhớ đặt trong hộp đẹp |
| Bộ ấm chén, bình gốm có khắc tên lớp | Dùng hằng ngày, bền | Khắc ở đáy hoặc mặt sau, chữ nhỏ, kiểm chính tả trước |
| Bức tranh thêu, tranh sơn mài nhỏ đề tài trường lớp | Trang trọng, hợp treo phòng khách | Tránh khổ quá lớn, hỏi thầy cô có chỗ treo không qua người thân thiết |
| Cây cảnh trồng trong khuôn viên trường mang tên khoá | Món quà cho cả trường và các khoá sau | Phải xin phép nhà trường, chọn giống hợp đất, có người chăm |
Những món đắt tiền như trang sức, đồ điện tử, phiếu mua hàng giá trị lớn không phải lựa chọn hay cho quà tri ân cuối cấp. Chúng dễ làm thầy cô khó xử và đi ngược lại tinh thần một món quà tinh thần của học trò.
Góp tiền và phân việc cho êm
Phần làm nhiều lớp mất vui nhất không phải chọn quà mà là chuyện tiền. Một quy trình đơn giản giúp mọi việc rõ ràng:
- Ban cán sự họp, đề xuất hai ba phương án quà kèm mức góp ước tính cho mỗi người, ghi rõ là "ví dụ giả định" nếu chưa hỏi giá.
- Hỏi ý cả lớp bằng một cuộc bình chọn nhanh, nhưng chọn phương án có mức góp mà ai cũng kham được.
- Thống nhất nguyên tắc: góp theo khả năng, không ghi công khai ai góp bao nhiêu, bạn khó khăn có thể góp bằng công sức như viết chữ, thiết kế, đi lấy hàng.
- Một người giữ quỹ, một người khác kiểm, ghi sổ thu chi đơn giản và công bố tổng số cuối cùng.
- Phân việc cụ thể: người lo làm sổ hoặc ảnh, người lo khắc chữ, người lo hộp và thiệp, người lo lời phát biểu.
- Sau khi trao quà, báo lại cho lớp số tiền còn dư và dùng vào việc chung như quỹ họp lớp đầu tiên.
Chuyện "góp theo khả năng, không công khai mức góp" rất quan trọng. Một bạn vì không góp nổi mà ngại có mặt trong buổi trao quà là điều thầy cô nào cũng không muốn.
Lời đề tặng: ngắn, đúng tên, đúng năm
Món quà chung nên có một dòng đề tặng, khắc hay viết ở chỗ kín đáo: mặt sau khung ảnh, trang đầu sổ lưu bút, đáy bình gốm. Dòng đề tặng chỉ cần ba thứ: tặng ai, ai tặng, năm nào. Chẳng hạn "Kính tặng cô chủ nhiệm, tập thể lớp 12A, khoá 2024 đến 2027". Viết đủ họ tên thầy cô hay chỉ ghi "cô chủ nhiệm" là tuỳ lớp, nhưng phải kiểm kỹ chính tả.
Đừng cố nhồi vào dòng đề tặng một câu thơ dài hay một châm ngôn. Phần cảm xúc để dành cho lá thư kèm theo hoặc cho trang đầu sổ lưu bút, nơi có chỗ để viết thoải mái. Chữ khắc trên đồ vật càng ngắn càng đẹp và càng ít nguy cơ sai.
Nếu dùng chữ Hán hay chữ Nôm để trang trọng, phải nhờ người hiểu chữ kiểm tra, vì sai một nét là sai nghĩa và không sửa được trên đồ đã khắc. Với phần lớn lớp học, chữ quốc ngữ viết đẹp là đủ trang trọng.
Trao vào lúc nào cho đúng mực
Sau khi điểm số đã khép. Khi kỳ thi cuối cấp, điểm tổng kết, điểm học phần đã xong, món quà không còn dính dáng gì tới việc đánh giá. Trao trước thời điểm đó dễ khiến thầy cô khó xử, nhất là khi món quà có giá trị.
Trong buổi lễ tri ân hoặc buổi liên hoan cuối năm. Nhiều trường có lễ tri ân, trưởng thành cho học sinh cuối cấp; đó là dịp trang trọng để lớp lên trao quà. Nếu trường không tổ chức, lớp có thể chọn buổi sinh hoạt cuối cùng.
Có người đại diện nói vài câu. Lớp trưởng hoặc một bạn được cả lớp tin tưởng nói chừng hai ba phút: cảm ơn điều gì cụ thể, món quà là gì, và lời chúc. Không cần bài diễn văn dài.
Hỏi trước nếu muốn quay phim, chụp ảnh. Phần lớn thầy cô vui lòng, nhưng vẫn nên hỏi, nhất là trước khi đăng lên mạng.
Theo quy định của nhà trường. Một số trường có quy định về việc nhận quà; lớp nên hỏi giáo viên chủ nhiệm hoặc ban giám hiệu nếu không chắc, rồi làm theo.
Lớp đại học, cao đẳng, lớp học nghề: vài điểm khác
Ở bậc đại học, một lớp thường học với rất nhiều giảng viên, ít ai gắn bó suốt bốn năm như giáo viên chủ nhiệm phổ thông. Món quà chung vì thế hay dành cho cố vấn học tập, giảng viên hướng dẫn thực tập, hoặc một hai thầy cô mà cả lớp cùng quý. Thời điểm trao hợp nhất là sau khi đã có điểm tốt nghiệp, trong buổi liên hoan chia tay hoặc ngay sau lễ trao bằng.
Với lớp cao đẳng, lớp học nghề, người thầy thường là người kèm tay từng thao tác trong xưởng. Món quà có ý nhất là thứ gắn với nghề: một sản phẩm do chính cả lớp làm ra trong buổi thực hành cuối, đánh bóng cẩn thận, kèm dòng ghi tên khoá. Thầy dạy nghề nhìn sản phẩm ấy sẽ biết ngay tay nghề học trò đã đến đâu, và đó là niềm vui riêng của người dạy nghề.
Ở cả hai bậc, nguyên tắc vẫn như với học sinh phổ thông: trao sau khi việc đánh giá đã xong, giữ giá trị ở mức tinh thần, và không kèm lời nhờ vả. Sinh viên đã đi làm thêm, có tiền hơn, không có nghĩa món quà phải to hơn.
Những món và cách tặng nên tránh
Món quà cuối cấp hỏng ý thường không vì thiếu tiền mà vì thiếu cân nhắc. Vài điều nên tránh:
- Phong bì tiền mặt, phiếu mua hàng, dù với lý do "để thầy cô tự chọn".
- Món quá cồng kềnh, thầy cô không mang về được bằng xe máy.
- Món có chữ in sai tên thầy cô, sai tên trường, sai năm học.
- Tặng thầy này mà quên thầy khác cùng dạy lớp, để thầy cô biết chuyện với nhau.
- Đồ ăn dễ hỏng tặng vào ngày thầy cô còn phải coi thi cả ngày.
- Quà do phụ huynh góp tiền mua với giá trị lớn rồi nói là "quà của học sinh".
- Quà gắn kèm lời nhờ vả về điểm, về hồ sơ, về giấy tờ.
Dòng cuối là ranh giới quan trọng nhất. Món quà tri ân có giá trị vì nó không đòi gì; một khi đi kèm lời nhờ, nó không còn là tri ân nữa, và thầy cô có trách nhiệm phải từ chối.
Sau buổi trao quà: giữ một sợi dây với thầy cô
Ngày trao quà cuối cấp thường là lần cuối cả lớp đông đủ trước mặt thầy cô. Nhưng nó cũng có thể là lần đầu của một mối quan hệ mới: thầy cô và những học trò đã trưởng thành. Ban cán sự nên lưu lại số điện thoại, địa chỉ của thầy cô chủ nhiệm và các thầy cô bộ môn, cùng danh bạ cả lớp, để những năm sau còn liên lạc.
Một lời hứa nhỏ như "năm sau lớp về thăm cô" hay "mùng ba Tết lớp đến nhà thầy" nếu giữ được sẽ quý hơn món quà hôm ấy. Thầy cô dạy nhiều năm thường kể rằng thứ họ trân trọng nhất không phải là quà, mà là những lần học trò cũ quay lại.
Nếu sổ lưu bút hay video là món quà, hãy giữ một bản sao cho lớp. Mười năm sau, khi họp lớp, mở lại những trang viết tay của chính mình năm mười tám tuổi là một niềm vui mà ít món quà nào sánh được.
Câu hỏi thường gặp
Quà tri ân thầy cô cuối cấp nên tặng gì?
Nên là một món chung mang dấu ấn của lớp: sổ lưu bút viết tay, ảnh lớp đóng khung, video ghép lời cảm ơn, bộ ấm chén hay bình gốm có khắc tên lớp và năm ra trường. Món càng riêng của lớp thì thầy cô càng giữ lâu.
Cả lớp góp tiền mua quà thế nào cho công bằng?
Chọn mức góp mà ai cũng kham được, cho phép góp theo khả năng, không công khai ai góp bao nhiêu, cho bạn khó khăn góp bằng công sức. Một người giữ quỹ, một người kiểm, cuối cùng báo lại tổng thu chi cho cả lớp.
Có nên tặng phong bì cho thầy cô khi ra trường không?
Không nên. Phong bì và phiếu mua hàng dễ làm thầy cô khó xử và đi ngược tinh thần quà tri ân. Một món quà tinh thần có dấu ấn của lớp được thầy cô trân trọng hơn, lại không vướng vào quy định nhận quà của nhà trường.
Nên trao quà tri ân trước hay sau kỳ thi cuối cấp?
Nên trao sau khi điểm số đã khép, trong buổi lễ tri ân của trường hoặc buổi sinh hoạt cuối năm. Trao trước kỳ thi, nhất là món có giá trị, dễ bị hiểu là có liên quan đến việc đánh giá.
Dòng chữ khắc trên quà tặng thầy cô nên viết gì?
Ngắn gọn ba ý: tặng ai, ai tặng, năm nào, ví dụ "Kính tặng cô chủ nhiệm, tập thể lớp 12A, khoá 2024 đến 2027". Kiểm kỹ chính tả trước khi khắc; phần cảm xúc dài hơn để dành cho thư hoặc sổ lưu bút.
Có cần tặng quà cho thầy cô bộ môn không?
Nên có ít nhất một tấm thiệp hoặc một món nhỏ đồng đều cho các thầy cô bộ môn đã dạy lớp, bên cạnh món chung cho thầy cô chủ nhiệm. Quên một người dạy mình nhiều năm là điều dễ làm người ấy chạnh lòng.