Cảm ơn người đã cứu mạng mình hay cứu người thân mình nên bắt đầu bằng việc tìm lại họ qua những kênh đáng tin, đến gặp tận nơi với cả gia đình, và để lời cảm ơn đi trước món quà; quà nên là thứ có ý nghĩa lâu dài, tôn trọng việc người cứu thường không muốn nhận tiền. Ơn cứu mạng không trả được bằng vật chất, và chính người cứu thường hiểu điều đó hơn ai hết.
Bài này dành cho những người từng được một người lạ kéo lên khỏi dòng nước, đưa vào bệnh viện sau tai nạn, cõng ra khỏi đám cháy, hay giúp trong một lúc hoạn nạn khác. Bài đi qua cách tìm lại người đã giúp, buổi gặp đầu tiên, chọn quà, đề nghị ghi nhận hành động của họ, và giữ mối quan hệ về sau. Các chi tiết thủ tục mang tính tham khảo; nơi tiếp nhận cụ thể tuỳ địa phương.
Tìm lại người đã cứu mình
Trong lúc hoảng loạn, người được cứu và gia đình thường không kịp hỏi tên ân nhân. Tìm lại họ có thể mất vài ngày đến vài tuần. Những kênh sau thường giúp được:
- Hỏi bệnh viện nơi mình được đưa vào cấp cứu: hồ sơ tiếp nhận đôi khi ghi tên, số liên lạc người đưa đến.
- Hỏi công an phường, xã nơi xảy ra sự việc; nếu có lập biên bản, người cứu có thể đã để lại thông tin làm nhân chứng.
- Hỏi người dân, chủ quán quanh nơi xảy ra sự việc; người địa phương thường biết ai đã nhảy xuống nước, ai đã chở người đi viện.
- Liên hệ đơn vị cứu nạn, cứu hộ, phòng cháy chữa cháy nếu họ có mặt; họ có thể biết những người dân đã giúp trước khi lực lượng đến.
- Nhờ báo, đài địa phương đưa tin tìm người, hoặc đăng lời tìm trên mạng xã hội, nêu thời gian, địa điểm, không đăng ảnh nạn nhân gây sốc.
- Khi có thông tin, liên lạc lịch sự, hỏi ý họ có muốn gặp không trước khi đến.
Có người cứu xong lặng lẽ đi, không muốn ai biết. Nếu sau khi liên lạc họ từ chối gặp, nên tôn trọng; một lá thư cảm ơn gửi qua người trung gian đã đủ để họ biết việc mình làm được nhớ đến.
Buổi gặp đầu tiên: để lời cảm ơn đi trước
Buổi gặp đầu tiên với ân nhân thường rất xúc động. Nên đi cùng những người thân gần nhất: cha mẹ, vợ chồng, con cái của người được cứu. Đến nhà họ vào giờ hẹn, hoặc mời họ đến một nơi yên tĩnh, không cần nhà hàng sang. Nếu người được cứu còn yếu, ân nhân có thể được mời đến thăm tại nhà hay bệnh viện.
Lời cảm ơn nên nói trực tiếp, chậm rãi, bằng chính lời mình. Kể lại những gì gia đình biết về sự việc, những gì người được cứu nhớ hoặc không nhớ, và hỏi ân nhân kể lại từ phía họ. Nhiều người cứu cũng mang trong lòng những ám ảnh của khoảnh khắc ấy; được nghe nạn nhân giờ đã khoẻ là một sự giải toả cho chính họ.
Món quà, nếu có, nên trao sau phần trò chuyện, không đặt lên bàn ngay khi bước vào. Đừng để buổi gặp biến thành một cuộc "thanh toán" ơn nghĩa. Nếu có báo chí, người quay phim đi theo, phải hỏi ân nhân trước; nhiều người không muốn hình ảnh mình lên mạng.
Chọn món quà tạ ơn
Quà tạ ơn cứu mạng khó chọn vì không món nào tương xứng. Bảng dưới gợi ý theo hướng: món quà nói lên lòng biết ơn lâu dài, không phải trả một món nợ. Giá trị tuỳ khả năng gia đình.
| Loại quà | Ví dụ | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Thư tay của người được cứu và gia đình | Thư viết tay, kèm ảnh người được cứu đã khoẻ | Cho ân nhân thấy kết quả việc mình làm |
| Món mỹ nghệ có dòng đề tặng | Bình gốm, tranh sơn mài nhỏ, khay đồng có khắc tên, ngày, nơi xảy ra sự việc | Một vật lưu niệm để lại cho con cháu ân nhân |
| Đặc sản quê nhà, món tự làm | Gạo, chè, mắm, bánh của quê người được cứu | Mộc mạc, dễ nhận, tình cảm |
| Giúp việc thiết thực nếu ân nhân khó khăn | Sửa chiếc xe hỏng trong lúc cứu, bù đồ đạc, điện thoại bị ướt, hư hại | Bù lại thiệt hại cụ thể, dễ được nhận hơn tiền |
| Lời mời gắn bó | Mời dự đám cưới, đầy tháng, các dịp vui lớn của gia đình | Coi ân nhân như người thân |
Ngoài các món trên, xem thêm các món quà mỹ nghệ có ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy nếu gia đình muốn một vật lưu niệm bền. Dòng khắc chỉ cần ngắn, ví dụ giả định: "Gia đình … mãi ghi ơn anh …, ngày … tại …".
Khi ân nhân không nhận quà, không nhận tiền
Đừng ép. Nhiều người cứu người từ chối mọi thứ, nói "ai gặp cũng làm vậy". Ép nhận làm họ khó xử và biến việc nghĩa thành việc có giá.
Chuyển sang lời cảm ơn công khai, nếu họ đồng ý. Một lá thư gửi chính quyền phường, xã, nơi làm việc, trường học của ân nhân, kể lại hành động của họ. Nhiều nơi ghi nhận, biểu dương những hành động dũng cảm như vậy; thủ tục cụ thể nên hỏi tại chính quyền địa phương.
Giúp người thân của ân nhân một cách tế nhị. Nếu biết gia đình ân nhân có người ốm, con đang đi học khó khăn, có thể giúp bằng việc cụ thể như giới thiệu việc làm, giúp đưa đón, thay vì đưa tiền trực tiếp.
Làm điều tốt cho người khác nhân danh ân nhân. Có gia đình góp vào quỹ cứu hộ, tặng phao cứu sinh cho bến đò, ủng hộ lớp dạy bơi cho trẻ em ở quê, rồi báo cho ân nhân biết. Đó là cách để ơn được trả tiếp cho người khác.
Giữ liên lạc. Gọi điện dịp Tết, ngày kỷ niệm sự việc. Với nhiều ân nhân, biết người mình cứu sống tốt là phần thưởng duy nhất họ muốn.
Cảm ơn cả những người giúp phía sau
Một vụ cứu người thường không chỉ có một người. Có người nhảy xuống nước, có người gọi cấp cứu, có người lấy xe chở đi, có người giữ đồ đạc, có người trông đứa trẻ đi cùng. Khi tìm lại ân nhân, nên hỏi để biết cả những người phía sau, và cảm ơn họ đầy đủ.
Các lực lượng chuyên nghiệp như cứu hộ, phòng cháy chữa cháy, cấp cứu ngoại viện, bác sĩ phòng cấp cứu cũng đáng được cảm ơn. Một lá thư gửi đơn vị, nêu thời gian, địa điểm, những gì họ đã làm, sẽ được đọc trong đơn vị và ghi nhận cho từng người. Với các lực lượng này, quà vật chất thường không phù hợp do quy định; lá thư là đủ.
Đôi khi người cứu chính là một đứa trẻ, một học sinh. Cảm ơn trẻ em cần thêm chút cẩn trọng: nói chuyện với cha mẹ các em trước, cảm ơn trước mặt cha mẹ, thư gửi nhà trường nếu gia đình đồng ý. Không nên biến các em thành người hùng trên mạng khi các em và gia đình chưa sẵn sàng.
Khi người cứu bị thương hoặc chịu thiệt hại
Có những vụ cứu người mà chính người cứu bị thương: đứt tay khi phá cửa kính, sặc nước, bỏng khi kéo người ra khỏi đám cháy, xe hư hỏng khi chặn dòng xe cho người bị nạn. Lúc ấy, việc đầu tiên gia đình người được cứu nên làm là hỏi thăm sức khoẻ của họ, và nếu họ đồng ý, giúp lo việc khám chữa, sửa chữa.
Bù lại những thiệt hại cụ thể như vậy khác hẳn với việc đưa tiền "trả ơn". Hầu hết ân nhân dễ chấp nhận hơn khi gia đình nói rõ: "khoản này để sửa chiếc xe hôm ấy", "để thay chiếc điện thoại bị ướt". Nên giữ hoá đơn, giấy tờ rõ ràng, tránh hiểu lầm về sau.
Nếu thương tích của người cứu nặng, cần điều trị lâu, hai gia đình nên ngồi lại bàn bạc thẳng thắn, có người thân tin cậy hai bên chứng kiến. Ở một số địa phương, chính quyền và các tổ chức đoàn thể có hình thức hỗ trợ người bị thương khi cứu người; nên hỏi tại phường, xã nơi ân nhân cư trú.
Những điều nên tránh
Vì xúc động, gia đình người được cứu đôi khi làm những việc khiến ân nhân không thoải mái. Một số điều nên tránh:
- Đăng ảnh, tên, địa chỉ ân nhân lên mạng trước khi hỏi ý họ.
- Đưa phong bì dày trước mặt nhiều người, khiến họ khó từ chối và bị người khác bàn tán.
- Hứa hẹn những điều lớn như "cả nhà mình nợ anh cả đời, anh cần gì cứ nói" rồi không giữ được.
- Hỏi dồn ân nhân về chi tiết sự việc khi họ còn ám ảnh, không muốn kể.
- Đổ lỗi, trách móc người khác trước mặt ân nhân, như trách người lái xe gây tai nạn hay trách chủ nhà để cháy.
- Để quá lâu mới cảm ơn, đến khi ân nhân đã chuyển đi, không tìm được nữa.
Câu hứa thứ ba hay gặp hơn cả. Lời hứa lớn nói trong lúc xúc động, nếu sau này không giữ được, có khi làm tổn thương hơn là không hứa. Hãy hứa những điều nhỏ mà chắc chắn làm được, như năm nào cũng gọi điện, đến thăm.
Ơn cứu mạng trong nếp nghĩ người Việt
Người Việt coi ơn cứu mạng là ơn lớn nhất ngoài ơn sinh thành. Trong dân gian có những câu chuyện về người được cứu kết nghĩa anh em với ân nhân, hai gia đình qua lại suốt mấy đời. Có người đặt tên con theo tên ân nhân, hoặc nhận ân nhân làm cha mẹ nuôi, anh chị nuôi của con mình.
Những cách ấy là lựa chọn riêng của từng gia đình, không phải bổn phận. Điều cốt lõi mà các câu chuyện ấy gửi lại là ơn nghĩa được giữ bằng sự qua lại lâu dài, không phải bằng một lần đền đáp rồi thôi. Món quà hôm nay có thể quên, nhưng một lời hỏi thăm mỗi Tết suốt hai mươi năm thì không.
Và có lẽ cách tạ ơn mà nhiều ân nhân mong nhất là người được cứu sống cho tốt, rồi đến lượt mình, khi gặp người hoạn nạn, cũng dám dừng lại giúp, trong khả năng an toàn của mình.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tên người đã cứu mình thì tìm thế nào?
Hỏi bệnh viện nơi được đưa vào cấp cứu, công an phường, xã nơi xảy ra sự việc, người dân quanh đó, đơn vị cứu hộ nếu có mặt, hoặc nhờ báo đài địa phương đưa tin tìm người. Khi có thông tin, hỏi ý họ có muốn gặp không trước khi đến.
Nên tặng gì cho ân nhân cứu mạng?
Thư tay của người được cứu kèm ảnh đã khoẻ, một món mỹ nghệ có khắc dòng ghi ơn, đặc sản quê nhà, hoặc bù lại thiệt hại cụ thể ân nhân gặp phải khi cứu người. Món quà nên nói lên lòng biết ơn lâu dài, không phải trả một món nợ.
Ân nhân không nhận tiền thì phải làm sao?
Đừng ép. Có thể gửi thư cảm ơn đến chính quyền địa phương, nơi làm việc của họ nếu họ đồng ý, giúp gia đình họ bằng việc cụ thể, hoặc làm điều tốt cho người khác nhân danh họ rồi báo cho họ biết.
Có nên đăng bài cảm ơn ân nhân lên mạng xã hội không?
Chỉ nên đăng khi ân nhân đồng ý, và cân nhắc không nêu địa chỉ, số điện thoại. Nhiều người cứu người không muốn nổi tiếng, bị làm phiền. Một lá thư gửi chính quyền hoặc nơi làm việc của họ thường được ghi nhận nghiêm túc hơn.
Có cần cảm ơn lực lượng cứu hộ, cứu hoả không?
Nên gửi thư cảm ơn đơn vị, nêu thời gian, địa điểm và việc họ đã làm, để đơn vị ghi nhận cho từng người. Quà vật chất cho các lực lượng này thường không phù hợp do quy định; lá thư là cách cảm ơn được trân trọng.
Bao lâu sau sự việc thì nên đi cảm ơn?
Càng sớm càng tốt khi sức khoẻ người được cứu cho phép, thường trong vài tuần. Để quá lâu, ân nhân có thể đã chuyển đi, khó tìm. Nếu người được cứu còn nằm viện, gia đình có thể đi trước, sau đó người được cứu đến cảm ơn lại.