Tranh là món quà nhà mới đẹp nhất khi trúng và khó xử nhất khi trật. Trật gu thì gia chủ không muốn treo; trúng gu mà sai khổ thì không có tường để treo; đúng cả hai mà khung nặng thì vách thạch cao không chịu nổi. Vì vậy, người tặng tranh khi chưa thấy nhà cần chọn theo hướng an toàn: đề tài trung tính, khổ nhỏ đến vừa, chất liệu bền, khung chắc mà nhẹ, và luôn chừa cho gia chủ một đường đổi.
Bài này đi qua từng điểm đó, theo góc của người tặng chứ không phải người sưu tầm. Bài không đọc ý nghĩa điển tích của từng đề tài (phần đó có bài riêng về hình tượng trên quà), không chọn tranh theo mệnh, và không nêu giá tranh.
Vì sao tranh là món dễ trật nhất trong quà nhà mới
Mỗi căn nhà chỉ có vài mảng tường thật sự đẹp để treo tranh: tường sau sofa, tường đầu giường, tường hành lang hoặc chiếu nghỉ cầu thang. Gia chủ thường đã có ý định cho những mảng tường đó từ lúc làm nội thất, có khi đã đặt sẵn tranh, đã chừa chỗ cho ảnh cưới, ảnh gia đình, bàn thờ. Một bức tranh tới bất ngờ phải tranh chỗ với những dự định đó.
Gu thẩm mỹ với tranh cũng riêng tư hơn nhiều so với đồ dùng. Một bộ ấm chén không hợp gu vẫn dùng được trong bếp; một bức tranh không hợp gu thì treo lên ngày nào cũng thấy. Vì thế nhiều bức tranh tặng nhà mới nằm sau tủ nhiều năm, gia chủ không dám bỏ vì nể người tặng, cũng không muốn treo.
Hiểu rủi ro đó không phải để tránh tặng tranh, mà để tặng đúng cách. Hai trường hợp tranh gần như luôn là quà hay: khi người tặng biết rõ gu và nhà của gia chủ, hoặc khi người tặng chọn khéo theo hướng trung tính rồi để gia chủ có quyền đổi. Phần còn lại của bài là cách làm cho trường hợp thứ hai.
Đề tài dễ hợp với nhiều nhà và đề tài nên hỏi trước
Phong cảnh quê, sông nước, núi đồi: đề tài trung tính nhất, ít khi chạm tới cảm xúc riêng, hợp cả nhà phố lẫn căn hộ. Chọn tranh có không khí sáng, nhiều khoảng thở, tránh cảnh bão giông, chiều tà u buồn cho phòng khách.
Tĩnh vật hoa, quả, đồ gốm: dễ hợp phòng ăn, hành lang, phòng khách nhỏ. Màu sắc dễ phối với nội thất hơn tranh phong cảnh rộng.
Phố cổ, mái ngói, góc chợ quê: hợp người ở xa quê, người làm ăn xa nhà mới mua nhà ở thành phố. Nếu biết quê gia chủ, một bức vẽ đúng vùng quê đó có ý nghĩa riêng.
Trừu tượng màu dịu: hợp căn hộ hiện đại, người trẻ. Nhưng tranh trừu tượng rất kén gu, nên chọn mảng màu nhẹ, bố cục đơn giản.
Nên hỏi trước: chân dung người, khoả thân nghệ thuật, đề tài tôn giáo, đề tài chiến tranh hay mất mát, tranh có chữ. Những đề tài này có thể rất đẹp, nhưng chạm tới niềm tin và cảm xúc riêng của gia chủ, chỉ nên tặng khi biết chắc họ muốn.
Cân nhắc theo nếp dân gian: một số gia đình để ý đề tài trên tranh treo nhà mới, ví dụ ngại cảnh chia ly, thuyền rời bến, cây khô trụi lá. Không cần sợ, nhưng nếu gia chủ là người lớn tuổi kỹ tính, chọn đề tài vui, sáng cho chắc.
Chất liệu tranh và độ bền trong khí hậu Việt Nam
Khí hậu nóng ẩm, mùa nồm ở miền Bắc, nắng gắt ở miền Nam đều ảnh hưởng tới tuổi thọ của tranh. Bảng dưới so sánh ở mức người tặng cần biết.
| Chất liệu | Đặc điểm | Chịu ẩm, nắng | Ghi chú khi tặng |
|---|---|---|---|
| Sơn dầu trên toan | Màu dày, bền, có thể không cần kính | Khá tốt nếu treo xa chỗ ẩm; toan có thể chùng khi nồm | Hợp phòng khách; nên chọn khung chắc, khổ vừa |
| Acrylic trên toan | Khô nhanh, màu tươi, nhẹ hơn sơn dầu | Tương đối bền, ít ố vàng | Dễ chọn cho căn hộ hiện đại |
| Tranh lụa | Mềm, trong, màu nhẹ, cảm giác thanh | Nhạy với ẩm và nắng, dễ ố, dễ phai | Cần khung kính kín, treo nơi khô, tránh nắng chiếu |
| Sơn mài | Bề mặt bóng sâu, nhiều lớp, có thể dát vàng bạc, vỏ trứng | Bền với ẩm, nhưng sợ nắng gắt chiếu trực tiếp lâu ngày và va đập | Thường nặng; cần móc chắc, tường bê tông |
| Tranh in chất lượng cao | Bản in từ tranh gốc trên giấy hoặc toan, có thể đánh số | Tuỳ mực và giấy; bản tốt khá bền | Ghi rõ là bản in khi trao, không gọi là tranh gốc |
Với người tặng không rành, sơn dầu hoặc acrylic khổ vừa, khung gỗ chắc là lựa chọn dễ nhất. Tranh lụa và sơn mài đẹp riêng nhưng cần đúng chỗ treo; nên chọn khi đã biết nhà gia chủ khô ráo, có tường bê tông, tránh nắng.
Khổ tranh an toàn khi chưa thấy tường
Khi chưa thấy nhà, chọn khổ nhỏ đến vừa. Ví dụ giả định: một bức khoảng bốn mươi nhân sáu mươi phân treo được ở hành lang, phòng ăn, phòng làm việc, đầu giường phòng nhỏ, cạnh cửa sổ; còn một bức một mét hai nhân tám mươi phân chỉ hợp với mảng tường lớn sau sofa, và nếu mảng đó đã có chỗ thì bức tranh không có nơi nào khác để đi.
Hướng tranh cũng ảnh hưởng. Tranh ngang hợp tường sau sofa, sau giường, trên tủ thấp; tranh dọc hợp tường hẹp, cạnh cửa, chiếu nghỉ cầu thang. Nếu không biết, tranh vuông hoặc gần vuông khổ vừa là dễ đặt nhất.
Một cách khác là tặng một bộ hai hoặc ba bức nhỏ cùng đề tài, cùng khung. Bộ tranh nhỏ có thể treo thành nhóm trên một mảng tường, hoặc tách ra treo ở nhiều chỗ, linh hoạt hơn một bức lớn. Nhưng bộ tranh cần khoảng cách treo đều, nên kèm sẵn giấy hướng dẫn kích thước hoặc nhờ người bán gợi ý cách bố trí.
Khi biết rõ gu gia chủ: đặt vẽ riêng một bức
Nếu bạn thân với gia chủ, đã tới nhà, biết họ thích gì, có một kiểu quà tranh ít người nghĩ tới: đặt hoạ sĩ vẽ riêng một bức. Đề tài có thể là chính ngôi nhà mới nhìn từ ngoài ngõ, cảnh làng quê nơi gia chủ lớn lên, khu vườn của ông bà, con phố họ từng ở trước khi chuyển nhà. Một bức như vậy không trùng với bất kỳ món quà nào khác, và gần như chắc chắn được treo.
Đặt vẽ cần thời gian, thường vài tuần tới vài tháng tuỳ khổ và chất liệu, nên phải tính trước ngày tân gia. Nếu không kịp, có thể trao trong buổi tiệc một tấm ảnh phác thảo hoặc một tấm thiệp báo trước, rồi giao tranh sau. Cần gửi hoạ sĩ ảnh chụp tham khảo rõ nét, nói khổ tranh, màu chủ đạo của phòng gia chủ, và thống nhất trước số lần được góp ý sửa.
Nên nói rõ với hoạ sĩ về quyền: tranh đặt vẽ là bản gốc tặng gia chủ, hoạ sĩ có được dùng ảnh tranh để giới thiệu tác phẩm của mình hay không, có được vẽ lại đề tài đó không. Với chân dung người hoặc ảnh có mặt người, cần sự đồng ý của người trong ảnh. Một thoả thuận ngắn, rõ ràng từ đầu giúp món quà không thành chuyện vướng mắc sau này.
Khung, móc và tường: phần kỹ thuật hay bị quên
Nhiều bức tranh đẹp không được treo chỉ vì gia chủ không biết treo thế nào. Người tặng chuẩn bị trước những điểm sau thì món quà dễ lên tường hơn nhiều.
- Khung: chọn khung gỗ hoặc nhôm màu trung tính, không quá chạm trổ; khung đơn giản hợp nhiều nội thất hơn.
- Trọng lượng: cầm thử; tranh khổ vừa nên nhẹ để một người treo được. Tranh sơn mài, tranh khung kính lớn nặng hơn nhiều so với dự tính.
- Móc sau lưng: hai móc hai bên hoặc dây treo chắc chắn, bắt vít vào khung, không dán keo.
- Tường bê tông: cần khoan và tắc kê; nên kèm sẵn hai bộ vít, tắc kê vừa với móc.
- Vách thạch cao: chỉ chịu tải tốt khi có loại tắc kê chuyên cho thạch cao hoặc bắt vào khung xương; tranh nặng phải tìm đúng thanh xương.
- Trước khi khoan: nhắc gia chủ xác định đường điện, đường nước đi ngầm trong tường; nhà mới thường có bản vẽ điện nước, nên xem trước.
- Thông tin tác phẩm: kèm tờ ghi tên tranh, tác giả, chất liệu, khổ, năm vẽ nếu biết; gia chủ treo lâu sẽ muốn nhớ.
Một bức tranh được giao kèm đủ móc, vít và tờ thông tin cho thấy người tặng đã nghĩ tới đoạn cuối của món quà, đoạn gia chủ đứng trước bức tường trống.
Chừa đường đổi cho gia chủ và trao cho khéo
Với tranh, đường đổi không làm món quà kém đi; nó làm món quà chắc chắn được treo.
- Khi mua, hỏi người bán hoặc hoạ sĩ có nhận đổi sang bức khác cùng tầm trong một khoảng thời gian không. Nhiều nơi bán tranh nhận đổi nếu tranh còn nguyên.
- Giữ hoá đơn, ghi chú điều kiện đổi; không để hoá đơn trong hộp quà mà giữ riêng, khi cần thì đưa cho gia chủ.
- Khi trao, nói nhẹ nhàng rằng nếu bức tranh chưa hợp chỗ nào trong nhà, mình có thể cùng đi đổi bức khác. Câu này giải toả áp lực cho gia chủ.
- Một cách khác là tặng kèm phiếu chọn tranh: mang một bức nhỏ làm quà tượng trưng, kèm lời mời gia chủ tới phòng tranh chọn một bức theo ý mình.
- Trao tranh còn bọc giấy, không mở giữa tiệc; tranh cần chỗ dựng an toàn, gia chủ xem sau khi khách về.
- Vài tuần sau, nếu thân, hỏi thăm đã treo được chưa, cần giúp treo không. Câu hỏi này cũng cho gia chủ dịp nói thật nếu muốn đổi.
Một bức tranh được gia chủ tự chọn lại, treo đúng chỗ họ thích, vẫn là quà của bạn, và có khi còn được nhớ lâu hơn bức bạn chọn ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Tặng tranh mừng nhà mới có bị coi là áp đặt gu không?
Có thể, nếu bạn chọn tranh khổ lớn, đề tài riêng mà không hỏi. Cách giảm áp lực là chọn đề tài trung tính, khổ nhỏ đến vừa, và nói rõ gia chủ có thể đổi. Khi biết rõ gu gia chủ, hoặc được họ gợi ý, tranh lại là món quà rất hợp nhà mới.
Nên tặng tranh gốc hay tranh in?
Tranh gốc có giá trị riêng vì là bản duy nhất, nhưng không phải lúc nào cũng hợp tầm quà. Tranh in chất lượng cao từ tác phẩm đẹp, khung tốt vẫn là món quà chỉn chu. Điều quan trọng là nói đúng: bản in thì ghi là bản in, không giới thiệu như tranh gốc để tránh hiểu lầm sau này.
Tranh sơn mài có hợp làm quà nhà mới không?
Hợp với nhà có tường bê tông, phòng khách không bị nắng gắt chiếu trực tiếp, và gia chủ thích đồ thủ công truyền thống. Sơn mài thường nặng hơn tranh toan, cần móc chắc và người treo cẩn thận. Với căn hộ vách thạch cao, nên hỏi trước hoặc chọn khổ nhỏ.
Có nên tặng tranh có chữ thư pháp mừng nhà mới không?
Tranh chữ là một nhóm riêng, cần chọn chữ hợp người nhận và nhờ người viết có nghề. Nếu muốn tặng, hãy tìm hiểu kỹ ý nghĩa chữ và cách đóng khung, vì chữ treo trong nhà mang thông điệp rõ hơn tranh phong cảnh. Khi không chắc gu gia chủ, tranh không chữ an toàn hơn.
Khổ tranh lớn có hợp làm quà góp chung của cả nhóm không?
Có, nhưng phải hỏi gia chủ trước về mảng tường định treo, vì tranh lớn gần như chỉ có một chỗ đặt. Nhóm nên cử một người hỏi kích thước mảng tường, màu sơn, hướng ánh sáng, rồi mới chọn. Tranh lớn mà không vừa tường là món quà khó xử nhất.
Tranh lụa treo ở nhà mới miền Bắc mùa nồm có sao không?
Tranh lụa nhạy với hơi ẩm, có thể ố, nhăn hoặc lên mốc nếu treo nơi ẩm thấp. Nên đóng khung kính kín, treo ở tường khô, xa nhà tắm và bếp, và nhắc gia chủ đóng cửa, bật máy hút ẩm vào những ngày nồm nặng. Nhà mới xây còn ẩm thì treo sau vài tháng sẽ tốt hơn.