Một bộ ấm chén làm quà mừng nhà mới nên chọn theo ba câu hỏi: gia chủ uống trà theo kiểu nào, bàn tiếp khách của họ rộng hay hẹp, và mỗi lần nhà có khách thường ngồi mấy người. Trả lời được ba câu đó thì chất liệu, số chén, cỡ ấm và kiểu khay gần như tự lộ ra. Món quà đúng là món được mang ra pha ngay trong buổi tân gia, chứ không nằm nguyên hộp trên nóc tủ.
Bài này đi qua từng quyết định: gốm hay sứ, men màu hay men trắng, bộ sáu chén hay bộ mười chén, có kèm tống và khay không, hộp đựng loại nào để gia chủ cất lại được. Bài không chọn ấm theo mệnh hay theo tuổi; chỉ bàn chuyện dùng, chuyện bền và chuyện trao cho chỉn chu.
Vì sao bộ ấm chén là món quà nhà mới bền nhất
Nhà mới nào cũng có một chỗ tiếp khách, dù là bộ sofa ở chung cư hay bộ trường kỷ ở nhà vườn. Chỗ đó cần một bộ ấm chén, và rất nhiều gia đình khi dọn nhà vẫn mang theo bộ cũ đã sứt quai, mẻ miệng, lệch màu vì mua bù từng chiếc. Một bộ mới đồng bộ giải quyết đúng chỗ trống đó, lại không đòi gia chủ thay đổi nếp sinh hoạt.
Bộ ấm chén cũng là món ít bị trùng theo nghĩa xấu. Hai người cùng tặng tranh là khó xử vì tường chỉ có một mảng đẹp; còn hai bộ ấm chén thì gia chủ dùng một bộ ở phòng khách, một bộ để dành ngày giỗ, ngày Tết khi khách đông. Nhiều nhà ở quê còn chia bộ cho nhà dưới, nhà trên.
Món quà này cũng già đi đẹp. Một chiếc ấm gốm dùng lâu lên màu trà, chén mòn mép nhẵn tay, người ta nhớ ra ai tặng mỗi lần rót. Đó là cái lợi mà hoa, giỏ trái cây hay đồ trang trí theo mốt khó có được. Điều kiện duy nhất là chọn đúng, vì một bộ ấm sai kiểu sẽ bị cất đi ngay tuần đầu.
Gốm, sứ hay đất nung: so sánh để chọn chất liệu
Ba nhóm chất liệu thường gặp khi chọn bộ ấm làm quà khác nhau ở độ giữ nhiệt, độ bền va đập và cách chăm sóc. Bảng dưới là đặc điểm chung; từng lò, từng mẻ nung vẫn có khác biệt.
| Chất liệu | Đặc điểm khi dùng | Hợp với gia chủ nào | Điều cần nhắc khi tặng |
|---|---|---|---|
| Sứ trắng hoặc sứ vẽ lam | Mỏng, nhẹ, men kín không thấm, thấy rõ màu nước trà, rửa dễ | Nhà hay tiếp khách, người uống nhiều loại trà, gia đình trẻ | Mép mỏng dễ mẻ nếu va mạnh; chọn bộ có chén dự phòng |
| Gốm men (men lam, men rạn, men nâu) | Dày hơn, giữ nhiệt khá, cầm chắc tay, mỗi chiếc men hơi khác nhau | Nhà phố, nhà vườn, người thích đồ có hồn thủ công | Men rạn có thể ngấm màu trà vào vết rạn theo thời gian — có người thích, có người không |
| Đất nung không men hoặc men mỏng | Thấm nhẹ, giữ hương trà, lên màu theo năm tháng | Người uống trà kỹ, thường dùng một loại trà cố định | Không rửa bằng nước rửa chén có mùi; nên dặn gia chủ cách tráng |
| Thuỷ tinh chịu nhiệt | Thấy cả lá trà nở, nhẹ, dễ vệ sinh | Người uống trà hoa, trà thảo mộc, nhà trẻ | Ít mang vẻ trang trọng; hợp quà thân tình hơn quà lễ |
Nếu không biết gia chủ uống gì, sứ hoặc gốm men kín là lựa chọn an toàn nhất: dùng được cho trà xanh, trà sen, trà đen, và không đòi cách chăm sóc riêng. Ấm đất nung không men chỉ nên tặng khi chắc người nhận là người uống trà có thói quen, vì họ mới tận dụng được cái hay của nó.
Số chén, cỡ ấm và khay: tính theo bàn tiếp khách
Đếm người thường ngồi, không đếm chỗ ngồi. Một gia đình bốn người hay tiếp hai, ba khách thì bộ sáu chén là vừa. Nhà ở quê, nhà làm ăn hay có khách ngồi đông thì bộ mười hoặc mười hai chén mới đủ, nếu không gia chủ lại phải lấy cốc thường ra rót kèm.
Cỡ ấm đi theo số chén. Ấm nhỏ hợp lối pha trà đặc, rót nhiều lượt; ấm to hợp lối pha một lần cho cả bàn. Cầm thử ấm khi đã có nước nếu người bán cho phép: ấm quá to so với chén thì nước để lâu trong ấm, trà nhanh chát.
Có tống hay không. Chén tống (chén to dùng để chắt trà ra trước rồi mới chia vào chén quân) giúp các chén đều nước. Người quen uống trà kiểu này sẽ thấy thiếu nếu bộ không có tống; người uống kiểu rót thẳng thì không cần.
Khay quyết định bộ ấm có được bày ra hay không. Một bộ ấm không có khay rất hay bị cất vào tủ vì bày lên bàn trông lộn xộn. Khay gỗ, khay tre hoặc khay gốm vừa với mặt bàn của gia chủ làm bộ ấm thành một góc riêng. Nếu chưa biết cỡ bàn, chọn khay chữ nhật vừa phải, dễ đặt lên bàn kính, bàn gỗ hay chiếu.
Nhìn kỹ một bộ ấm trước khi mua làm quà
Không cần là người trong nghề, bạn vẫn kiểm được những điểm sau ngay tại cửa hàng. Một lỗi nhỏ mà người tặng bỏ qua sẽ thành chuyện khó nói khi gia chủ mở hộp.
- Nắp ấm: đậy vào phải khít, nghiêng ấm khoảng bốn mươi lăm độ mà nắp không trượt. Nắp lỏng là rót trà sẽ rơi.
- Vòi ấm: rót thử nước nếu được; dòng nước phải gọn, ngắt dứt khoát, không chảy ngược theo thân ấm.
- Lỗ lọc trong lòng ấm: đủ nhiều và đều để giữ bã trà, không bị men lấp kín.
- Mép chén: vuốt ngón tay quanh miệng từng chiếc; không có chỗ sần, mẻ hay giọt men đọng sắc.
- Đáy: lật từng chiếc đặt lên mặt kính phẳng; chiếc nào lắc lư là đáy lệch.
- Men và màu: các chén trong bộ nên cùng tông; men lòng chén mịn, không rỗ, không có mảng màu lạ. Với hàng không rõ nguồn gốc, tránh loại lòng chén phủ men màu sặc sỡ, nên chọn lòng men trắng hoặc men trong.
- Số lượng thật trong hộp: đếm lại trước khi gói, vì hộp trưng bày đôi khi đã bị lấy bớt một chiếc.
Nếu mua bộ gốm thủ công, hãy chấp nhận rằng hoa văn vẽ tay mỗi chiếc lệch nhau một chút; đó là đặc điểm, không phải lỗi. Lỗi thật là nứt chân chim dưới men, nắp không khít, đáy cập kênh.
Chọn theo nếp nhà gia chủ: chung cư, nhà phố, nhà vườn
Ở chung cư, bàn trà thường là bàn thấp trước sofa, mặt bàn không lớn và hay có thêm đĩa trái cây, điều khiển, sách báo. Một bộ ấm gọn, khay vừa, màu men nhã như trắng, lam nhạt, xanh rêu dễ hợp với nội thất hiện đại. Bộ ấm quá to, hoa văn rực rỡ dễ làm chiếc bàn nhỏ trông chật.
Ở nhà phố, phòng khách thường ở tầng trệt, khách ra vào nhiều, có khi cả khách làm ăn. Bộ ấm nên chắc chắn, đủ chén, men dễ lau, khay to hơn một chút. Nhà phố cũ ở các đô thị lớn hay có bàn gỗ tối màu, nên một bộ men lam trên nền trắng hoặc men nâu đều hợp.
Ở nhà vườn và nhà ở quê, bộ ấm là đồ dùng hằng ngày của người lớn tuổi, uống từ sáng sớm. Cần ấm cầm vừa tay, quai không nóng, chén không quá mỏng để người già cầm chắc. Nhiều cụ quen pha trà trong ấm giữ nhiệt hoặc ủ ấm trong giỏ; nếu thấy nhà có giỏ ủ, chọn ấm vừa lòng giỏ. Một bộ quá cầu kỳ, mỏng manh dễ bị cất làm của, không dùng tới.
Khi gia chủ ít uống trà: vẫn tặng được, nhưng đổi cách chọn
Bộ ấm là đồ tiếp khách, không chỉ đồ của người nghiện trà. Nhiều gia đình trẻ ít uống trà nhưng khi có ông bà, họ hàng tới chơi vẫn cần một bộ ấm tươm tất. Với những nhà này, bộ ấm là đồ của những dịp đó, nên chọn bộ gọn, dễ cất, men kín để lâu không dùng vẫn không bám mùi.
Chọn kiểu đa dụng. Ấm có lưới lọc rời dùng được cho cả trà túi lọc, trà hoa, trà thảo mộc. Chén hơi to, có thể dùng uống nước ấm hằng ngày. Một bộ như vậy không nằm im chờ khách mà được dùng cả khi nhà chỉ có hai người.
Đổi trọng tâm sang khay và chén. Với người uống cà phê nhiều hơn trà, một bộ chén gốm đẹp kèm khay vẫn có chỗ dùng: đựng mứt, hạt, trái cây cắt nhỏ mời khách. Hỏi gia chủ thói quen trước, đừng cố tặng ấm cho một nhà chỉ có máy pha cà phê.
Đừng chọn bộ quá kỹ cho người ít dùng. Ấm đất không men, bộ trà đạo nhiều món phụ, chén mỏng như vỏ trứng là quà cho người uống trà lâu năm. Tặng cho người ít uống, những món này thường bị cất kỹ một chỗ vì gia chủ sợ dùng sai, sợ vỡ.
Hộp, lót và cách trao một bộ ấm chén
Bộ ấm là món dễ vỡ nhất trong các loại quà mừng nhà mới, nên phần trình bày cũng là phần bảo vệ món quà.
- Chọn hộp có ngăn lót định hình cho từng chiếc, ưu tiên hộp gỗ, hộp giấy cứng bọc vải hoặc hộp lót lụa. Hộp tốt là hộp gia chủ giữ lại để cất bộ ấm khi dọn dẹp hoặc khi chuyển nhà lần sau.
- Đặt một tờ thẻ nhỏ trong hộp ghi chất liệu, nơi làm (tên làng nghề hoặc vùng gốm nếu biết chắc), và cách tráng rửa lần đầu. Tờ thẻ này giúp gia chủ biết mình đang dùng gì.
- Viết dòng đề tặng ngắn ở mặt trong nắp hộp hoặc trên thiệp rời: tên người tặng, dịp mừng nhà mới, tháng năm. Không viết lên chính đồ gốm.
- Khi mang tới, cầm hộp bằng hai tay, nói ngắn với gia chủ đây là bộ ấm để tiếp khách ở nhà mới. Nếu gia chủ muốn mở ngay, phụ một tay lấy từng chiếc ra, đừng để mọi người chuyền tay nhau.
- Nếu thấy hợp, gợi ý gia chủ dùng bộ ấm pha mẻ trà đầu tiên ngay trong buổi tân gia. Món quà được dùng ngay hôm đó sẽ có chỗ trong nhà từ hôm đó.
Nếu muốn món quà trọn vẹn hơn, có thể kèm một hộp trà nhỏ hợp khẩu vị gia chủ. Không cần hộp trà đắt; cần đúng loại nhà họ hay uống. Bạn có thể xem thêm các bộ ấm và đồ gốm có ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy để so sánh trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Tặng bộ ấm chén mừng nhà mới có bị coi là quà quá bình thường không?
Không, nếu bộ ấm được chọn kỹ. Cái làm món quà nổi bật không phải độ hiếm mà là độ vừa vặn: đủ chén cho số khách thường ngồi, có khay vừa bàn, men hợp nội thất. Một bộ ấm vừa vặn được dùng mỗi ngày, và chính việc được dùng làm người nhận nhớ người tặng.
Có nên khắc tên lên ấm làm quà không?
Nên cân nhắc. Khắc tên người tặng lên ấm làm món quà khó dùng trong những dịp trang trọng của gia chủ. Nếu muốn để dấu, khắc hoặc ghi lên hộp gỗ, lên đáy khay, hoặc làm một tấm thẻ đề tặng riêng. Như vậy bộ ấm vẫn là đồ dùng chung của nhà, còn kỷ niệm thì vẫn còn.
Bộ ấm thiếu một chiếc chén có sao không?
Theo quan niệm của nhiều gia đình, bộ đồ dùng làm quà nên đủ và tròn, nên một bộ thiếu chén khi tặng dễ gây cảm giác không chỉn chu. Đếm kỹ trước khi gói. Nếu sau một thời gian gia chủ làm vỡ một chiếc, việc mua bù là chuyện bình thường; nên chọn dòng hàng còn bán lẻ từng chiếc.
Ấm tử sa có hợp làm quà mừng nhà mới không?
Ấm đất tử sa hợp với người uống trà kỹ và quen chăm ấm, vì đất không men giữ hương, thường được dành riêng cho một loại trà. Với gia chủ chỉ uống trà xanh tiếp khách hằng ngày, một bộ sứ hoặc gốm men kín thường được dùng nhiều hơn. Chỉ tặng ấm đất không men khi biết rõ thói quen người nhận.
Nên tặng bộ ấm lúc nhập trạch hay lúc tiệc tân gia?
Lúc tiệc tân gia là thích hợp nhất, vì gia chủ có thể dùng ngay để pha trà mời khách. Ngày nhập trạch thường chỉ có người nhà, gia chủ bận sắp xếp đồ đạc. Nếu bạn là người rất thân và được nhờ phụ dọn nhà, mang bộ ấm tới ngày đó cũng được, vì đó là món cần có ngay.
Làm sao biết gia chủ đã có bộ ấm đẹp chưa?
Cách tự nhiên nhất là hỏi qua người thân của gia chủ, hoặc để ý lúc ghé thăm trước đó. Nếu họ đã có bộ ấm tốt, có thể chuyển sang món đi kèm như khay trà gỗ, bộ chén dự phòng cho ngày đông khách, hay giỏ ủ ấm. Như vậy món quà vẫn nằm trong góc trà mà không trùng.