Tặng đồng hồ mừng nhà mới là chuyện nhiều gia đình Việt làm và dùng rất lâu, nhưng cũng là món dễ vướng lời kiêng nhất. Lời kiêng đến từ cách đọc chữ Hán: "tặng đồng hồ" (tống chung) đồng âm với "tiễn người lúc lâm chung". Người Việt chịu ảnh hưởng ít hay nhiều tuỳ vùng, tuỳ gia đình. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "có được tặng không" mà là "gia chủ này có để ý không".
Bài này giải thích gốc lời kiêng để bạn hiểu mà không lo vô cớ, cách hỏi trước cho khéo, cách gia chủ xử lý nhẹ nhàng nếu họ để ý, rồi đi vào phần chính: chọn đồng hồ treo tường, để bàn hay quả lắc sao cho hợp căn nhà và dùng được nhiều năm.
Gốc của lời kiêng "tống chung"
Trong tiếng Hán, "tống" là đưa, tặng; "chung" là cái chuông, cũng là chữ dùng để gọi đồng hồ. Cụm "tống chung" (tặng đồng hồ) đọc trùng âm với "tống chung" mang nghĩa lo việc tiễn đưa người sắp mất. Vì vậy trong cộng đồng người Hoa, tặng đồng hồ cho người lớn tuổi hay cho nhà mới bị nhiều người tránh. Đây là lời kiêng sinh ra từ cách chơi chữ đồng âm, cùng loại với kiêng số bốn vì đọc gần chữ "tử".
Người Việt tiếp nhận lời kiêng này qua giao lưu văn hoá lâu đời, nhưng mức độ rất khác nhau. Nhiều gia đình ở miền Nam có gốc Hoa hoặc làm ăn với người Hoa giữ kỹ; nhiều gia đình khác chưa từng nghe tới và treo đồng hồ khách tặng ngay giữa phòng khách. Chuyện đồng hồ treo tường làm quà tân gia vẫn rất phổ biến trong đời sống.
Hiểu gốc như vậy để thấy rằng lời kiêng nằm ở âm đọc, không nằm ở bản thân chiếc đồng hồ. Nó không nói gì về chuyện may rủi thật của căn nhà. Nhưng quà tặng là chuyện của cảm xúc người nhận; nếu gia chủ để ý, món quà làm họ áy náy thì đã mất đi phần ý nghĩa. Vì thế người tặng nên hỏi trước, chứ không cần sợ.
Hỏi trước và những cách xử lý nhẹ nhàng
Hỏi gián tiếp qua người thân. Cách đơn giản nhất là hỏi vợ hoặc chồng, anh chị em của gia chủ: nhà mình có kiêng tặng đồng hồ không, phòng khách đã có đồng hồ chưa. Một câu hỏi như vậy vừa tránh lời kiêng, vừa tránh trùng.
Nói thẳng nếu là bạn thân. Với bạn bè ngang hàng, có thể hỏi thẳng: định tặng một chiếc đồng hồ treo phòng khách, nhà có ngại không. Phần lớn người trẻ trả lời thoải mái, và còn góp ý luôn màu, cỡ.
Đồng xu tượng trưng. Trong cộng đồng có lời kiêng này, một cách xử lý quen thuộc là người nhận đưa lại cho người tặng một đồng xu hoặc một khoản tiền rất nhỏ, coi như "mua" chứ không phải "được tặng". Đây là cách người ta tự làm nhẹ lòng nhau, không phải nghi lễ bắt buộc. Người tặng không nên tự đề nghị trước mặt đông người kẻo thành gượng.
Đổi sang món đi kèm. Nếu gia chủ là người lớn tuổi kỹ tính hoặc có gốc Hoa giữ lệ, nên đổi ý: một chiếc đèn bàn, một bình gốm hay một bộ ấm chén đều là món dùng lâu không vướng lời kiêng nào.
Không ép lý lẽ. Khi gia chủ nói nhà có kiêng, đừng giải thích rằng đó chỉ là chơi chữ. Quà là để người nhận vui; tôn trọng nếp nhà họ là một phần của món quà.
Các loại đồng hồ làm quà nhà mới: so sánh nhanh
Sau khi biết gia chủ không ngại, phần khó hơn là chọn loại. Mỗi loại hợp một chỗ đặt và một kiểu người dùng khác nhau.
| Loại | Hợp chỗ nào | Ưu điểm | Điểm cần hỏi trước |
|---|---|---|---|
| Treo tường máy kim trôi | Phòng khách, phòng ngủ, phòng ăn | Chạy pin, gần như không có tiếng tích tắc, nhẹ, dễ treo | Tường bê tông hay vách thạch cao; gia chủ đã chừa chỗ chưa |
| Treo tường máy kim giật | Phòng khách rộng, bếp | Rẻ máy, dễ thay | Có tiếng tích tắc rõ về đêm; không hợp phòng ngủ |
| Đồng hồ để bàn | Kệ tivi, bàn làm việc, tủ đầu giường | Không cần khoan tường, đổi chỗ dễ | Kệ có đủ sâu không; mặt số đủ to để người lớn tuổi nhìn |
| Đồng hồ quả lắc treo tường | Phòng khách nhà phố, nhà vườn | Có tiếng chuông, mang vẻ trang trọng, dùng nhiều năm | Cần treo thật thẳng, có người lên dây hoặc thay pin; tiếng chuông có hợp nếp nhà không |
| Đồng hồ cây đứng sàn | Sảnh, phòng khách lớn ở nhà vườn, biệt thự | Là món trung tâm của phòng | Rất lớn và nặng; chỉ nên là quà góp chung và phải hỏi chỗ đặt |
Với đa số căn hộ và nhà phố, một chiếc treo tường máy kim trôi là lựa chọn an toàn nhất. Quả lắc và đồng hồ cây là món quà lớn, đẹp, nhưng chỉ đúng khi gia chủ thật sự muốn và đã có chỗ.
Chọn mặt số, kích thước và chất liệu cho đúng căn phòng
Mặt số là phần người ta nhìn mỗi ngày nên quan trọng nhất. Với người lớn tuổi, chọn mặt số sáng, kim đậm, số Ả Rập rõ hoặc vạch giờ dày; mặt số kiểu tối giản không có vạch rất đẹp trên ảnh nhưng khó đọc giờ từ xa. Với căn hộ trẻ, mặt số trơn, kim mảnh lại hợp hơn. Kính mặt nên trong, ít loá; mặt kính cong quá dễ phản chiếu đèn trần.
Kích thước nên tính theo khoảng cách nhìn. Ví dụ giả định: phòng khách chung cư từ sofa tới tường đối diện khoảng ba, bốn mét thì mặt đồng hồ đường kính chừng ba mươi đến bốn mươi phân đã đọc rõ; đồng hồ to hơn sẽ lấn mảng tường. Phòng khách nhà vườn trần cao, tường rộng thì cần mặt to hơn hoặc kiểu quả lắc có thân dài để cân với không gian.
Về chất liệu, vỏ gỗ hợp nhà có nội thất gỗ, ấm và yên; vỏ kim loại sơn tĩnh điện hợp căn hộ hiện đại; vỏ gốm hoặc sơn mài là kiểu đồng hồ thủ công, đẹp nhưng nặng hơn, cần móc chắc. Nên tránh đồng hồ quá nhiều chi tiết trang trí, đèn nháy, nhạc phát theo giờ, vì sau vài tuần nhiều gia đình thấy ồn và tháo xuống.
Kiểm một chiếc đồng hồ trước khi mua làm quà
Đồng hồ là món có bộ máy, nên ngoài vẻ ngoài còn phải nghe và thử. Những việc dưới đây làm tại quầy chỉ mất vài phút.
- Nghe tiếng máy: áp tai gần mặt số trong chỗ yên tĩnh; máy kim trôi tốt gần như không nghe thấy gì.
- Xem kim giây chạy: đều, không khựng ở vị trí nào trên mặt số, nhất là đoạn kim đi lên từ số sáu tới số mười hai.
- Mặt sau: nắp pin mở đóng dễ, móc treo bằng kim loại chắc chắn, không chỉ là một lỗ khoét trên nhựa.
- Trọng lượng: cầm thử; đồng hồ gỗ đặc, gốm hay quả lắc nặng thì cần đinh vít bắt vào tường bê tông, không treo trên vách thạch cao bằng đinh thường.
- Quả lắc: hỏi người bán cách cân chỉnh nhịp và cách lên dây hoặc thay pin, ghi lại để đưa cho gia chủ.
- Phiếu bảo hành: giữ lại, kẹp vào hộp; máy đồng hồ là phần có thể hỏng sau vài năm.
Một mẹo nhỏ: lắp sẵn pin và chỉnh đúng giờ trước khi gói, để gia chủ chỉ việc treo lên. Món quà chạy được ngay luôn để lại ấn tượng chu đáo hơn món quà phải đi mua pin.
Giữ đồng hồ chạy bền trong căn nhà mới
Nhà mới xây hoặc mới sơn thường còn ẩm trong vài tháng đầu, nhất là ở miền Bắc vào mùa nồm. Đồng hồ treo sát tường mới trát có thể bị hơi ẩm làm mờ kính, gỉ chân pin, nở gỗ vỏ. Khi trao quà, nhắc gia chủ treo ở bức tường đã khô, tránh tường giáp nhà tắm hoặc tường hứng mưa, và để một khe nhỏ giữa lưng đồng hồ với tường cho thoáng.
Pin là phần hay bị quên nhất. Pin cạn để lâu trong máy có thể chảy dịch, làm hỏng mạch. Nên dặn gia chủ thay pin khi thấy kim chạy chậm hoặc khựng, và tháo pin ra nếu cả nhà đi vắng lâu. Đồng hồ quả lắc cơ thì cần lên dây đều đặn theo hướng dẫn của người bán; bỏ lâu không lên dây rồi vặn mạnh một lúc dễ hỏng dây cót.
Vị trí treo cũng ảnh hưởng tuổi thọ. Đồng hồ treo đối diện cửa sổ nắng chiếu thẳng sẽ bạc màu mặt số, cong nhựa; treo trên bếp nấu thì bám dầu mỡ. Một chiếc đồng hồ được đặt đúng chỗ, lau bụi nhẹ bằng khăn khô, thay pin đúng lúc có thể chạy cùng căn nhà hàng chục năm, lâu hơn rất nhiều món quà khác cùng buổi tân gia.
Trao một chiếc đồng hồ trong buổi tân gia
Đồng hồ treo tường không phải món nên mở ra giữa tiệc, vì nó cần chỗ treo và dụng cụ. Trình tự gọn gàng như sau.
- Trước buổi tiệc, báo với gia chủ là mình định tặng đồng hồ, để họ không mua trùng và có thời gian nghĩ chỗ treo.
- Đóng hộp kỹ, kèm sẵn đinh vít, tắc kê và tờ hướng dẫn thay pin hoặc lên dây.
- Viết dòng đề tặng ngắn trên thiệp hoặc mặt trong hộp; hạn chế khắc lên mặt số vì làm khó đọc giờ.
- Khi tới, trao hộp cho gia chủ, nói một câu ngắn như "để nhà mới có cái đồng hồ đúng giờ". Không cần giải thích về lời kiêng nếu gia chủ không nhắc tới.
- Nếu gia chủ muốn treo ngay và nhờ bạn phụ, hỏi rõ tường là bê tông hay thạch cao trước khi khoan; đừng đóng đinh khi chưa biết trong tường có đường điện, đường nước đi ngầm.
- Với đồng hồ cây hay đồng hồ quả lắc lớn, hẹn giao trực tiếp trước hoặc sau buổi tiệc, không vác tới giữa lúc đông khách.
Một chiếc đồng hồ được chọn kỹ sẽ là món đồ gia chủ nhìn tới nhiều lần nhất trong ngày. Phần ý nghĩa của nó không nằm ở lời chúc phúc nào, mà ở chỗ nó đúng giờ, dễ đọc và hợp căn phòng suốt nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt có thật sự kiêng tặng đồng hồ không?
Tuỳ gia đình. Lời kiêng đến từ cách đọc chữ Hán, phổ biến trong cộng đồng người Hoa và những gia đình chịu ảnh hưởng nhiều. Rất nhiều gia đình Việt không để ý và vẫn vui vẻ nhận đồng hồ làm quà tân gia. Cách chắc nhất là hỏi qua người thân của gia chủ trước khi mua.
Tặng đồng hồ đeo tay mừng nhà mới có được không?
Đồng hồ đeo tay là quà cho một người, không phải quà cho căn nhà, nên ít hợp dịp tân gia. Nó hợp hơn với sinh nhật, tốt nghiệp hay kỷ niệm riêng. Mừng nhà mới nên chọn món cả nhà cùng dùng như đồng hồ treo tường, đồng hồ để bàn đặt ở phòng khách.
Nếu gia chủ để ý lời kiêng thì làm sao đổi quà cho khéo?
Nếu đã mua mà mới biết gia chủ kiêng, có thể giữ chiếc đồng hồ cho nhà mình hoặc đổi lại cửa hàng, rồi chọn món khác cùng tầm như bình gốm, đèn bàn, bộ ấm chén. Đừng tặng rồi kèm lời giải thích dài, vì như vậy chỉ làm người nhận khó xử hơn.
Đồng hồ quả lắc có phù hợp với căn hộ chung cư không?
Có thể, nếu căn hộ có mảng tường bê tông chắc và gia chủ thích tiếng chuông. Nhưng chung cư thường tường mỏng, hàng xóm sát vách, tiếng chuông báo giờ ban đêm dễ gây phiền. Nhiều mẫu quả lắc có nút tắt chuông ban đêm; nếu chọn loại này hãy hỏi kỹ và chỉ cho gia chủ cách dùng.
Có nên khắc dòng chữ đề tặng lên mặt đồng hồ không?
Không nên khắc lên mặt số vì làm rối phần cần đọc giờ và khiến đồng hồ khó dùng lâu dài. Có thể khắc lên tấm đồng nhỏ gắn mặt sau, hoặc ghi trên thiệp, trên nắp hộp. Như vậy kỷ niệm vẫn còn mà chiếc đồng hồ vẫn là đồ dùng chung của căn nhà.
Phòng khách đã có đồng hồ rồi thì tặng thêm ở đâu?
Có thể chọn đồng hồ cho phòng ăn, bếp hoặc phòng ngủ, những chỗ người ta cũng cần xem giờ. Phòng ngủ thì chọn loại kim trôi không tiếng, cỡ nhỏ. Bếp thì chọn mặt dễ lau, không ngại hơi nước. Hỏi gia chủ chỗ nào còn trống để món quà có chỗ dùng thật.