Một chậu cây tặng nhà mới chỉ thật sự là quà khi nó sống được trong căn nhà đó và gia chủ chăm được nó. Hai điều kiện ấy quyết định gần như mọi lựa chọn: căn nhà có bao nhiêu ánh sáng, gia chủ có thời gian tưới hay thường đi vắng, nhà có trẻ nhỏ hay thú nuôi không. Một cây đẹp nhưng sai ánh sáng sẽ vàng lá sau vài tuần và trở thành gánh nặng cho người nhận.
Bài này hướng dẫn đọc ánh sáng nhà mới, chọn cây dễ sống theo từng mức sáng, chọn chậu gốm đúng cách (lỗ thoát nước, đĩa lót, chậu lồng), kiểm cây khi mua và viết lời dặn chăm cho gia chủ. Bài không chọn cây theo mệnh, tuổi hay tên gọi may mắn; chỉ bàn chuyện cây sống khoẻ trong nhà.
Cây làm quà khác cây mua cho mình ở chỗ nào
Khi tự mua cây, người ta biết rõ góc nhà mình nắng hay râm, biết mình có thời gian chăm không. Khi tặng, người tặng phải đoán thay. Phần lớn chậu cây tặng nhà mới chết không phải vì cây yếu, mà vì đặt sai chỗ: cây ưa nắng để giữa phòng khách xa cửa sổ, cây ưa râm phơi ra ban công hướng tây, cây cần tưới đều gặp gia chủ đi công tác cả tuần.
Cây cũng là quà có trách nhiệm đi kèm. Bình gốm, đèn, bộ ấm có thể cất đi khi chưa cần; cây thì phải được tưới, được đặt đúng chỗ ngay từ ngày đầu. Với gia chủ mới dọn nhà, bận trăm việc, một chậu cây khó tính có thể thành thêm một nỗi lo.
Vì vậy, khi chọn cây làm quà, tiêu chí đầu tiên không phải là đẹp hay tên gọi hay, mà là dễ sống. Cây chịu được thiếu sáng, chịu được tưới thất thường, ít sâu bệnh là cây tặng an toàn. Nếu biết chắc gia chủ mê cây, có kinh nghiệm chăm, khi đó mới tính tới những loại kén chỗ hơn.
Đọc ánh sáng của căn nhà mới
Căn hộ chung cư: ánh sáng phụ thuộc vào hướng và vào lô gia. Căn hướng đông, nam thường có nắng sáng dịu; căn hướng tây có nắng chiều gắt chiếu qua kính; căn bị toà khác che thì gần như chỉ có ánh sáng tán xạ. Phòng khách giữa căn, xa cửa kính, ánh sáng giảm rất nhanh chỉ sau vài bước chân.
Nhà phố ống: mặt tiền và giếng trời là hai nguồn sáng chính, phần giữa nhà thường tối. Chân cầu thang, hành lang giữa là chỗ thiếu sáng nhất; tầng thượng, sân thượng lại nắng gắt cả ngày.
Nhà vườn, nhà ở quê: nhiều ánh sáng tự nhiên, hiên rộng, có sân vườn. Cây có thể đặt ngoài hiên, ngoài sân, nhưng cũng phải chịu mưa bão, gió mạnh.
Cách đoán khi chưa thấy nhà: hỏi gia chủ hoặc người thân một câu đơn giản: định đặt cây ở đâu, chỗ đó có nắng chiếu vào không, đứng ở đó ban ngày có đọc sách được không cần bật đèn không. Đọc được sách không cần đèn là ánh sáng trung bình; phải bật đèn mới đọc được là thiếu sáng.
Nếu không hỏi được: giả định là ánh sáng trung bình đến yếu, vì phần lớn chỗ đặt cây trong nhà đều xa cửa sổ hơn người ta nghĩ.
Gợi ý cây dễ sống theo mức ánh sáng
Bảng dưới gợi ý vài cây trồng trong nhà phổ biến ở Việt Nam. Tên gọi dân gian có thể khác nhau theo vùng; khi mua, hỏi người bán tên thường gọi và cách chăm.
| Mức ánh sáng | Cây gợi ý | Chịu tưới thất thường | Lưu ý khi nhà có trẻ nhỏ, chó mèo |
|---|---|---|---|
| Ít sáng, xa cửa sổ | Lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà | Tốt (lưỡi hổ, kim tiền trữ nước trong lá, thân, củ) | Nhựa và lá các cây này có thể gây kích ứng miệng nếu trẻ hoặc thú nuôi nhai; đặt cao |
| Sáng tán xạ, gần cửa sổ | Lan ý, cau tiểu trâm, dương xỉ, trầu bà lá xẻ | Trung bình, không chịu khô lâu | Lan ý, trầu bà có chất gây kích ứng khi nhai; dương xỉ, cau tiểu trâm thường được xem là ít rủi ro hơn |
| Có nắng chiếu vài giờ | Sen đá, xương rồng, cây ăn quả nhỏ trong chậu | Rất tốt với sen đá, xương rồng | Xương rồng có gai, đặt xa tầm với trẻ |
| Ngoài hiên, sân vườn | Cây kiểng lá, cây hoa trồng chậu lớn, bonsai | Tuỳ loài | Hỏi kỹ người bán về độc tính nếu nhà có thú nuôi thả vườn |
Thông tin về độc tính ở đây chỉ ở mức cảnh báo chung; nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc chó mèo hay gặm lá, nên chọn cây được người bán và tài liệu chăm sóc ghi là ít độc, và đặt chậu ngoài tầm với. Khi trẻ hoặc thú nuôi lỡ nhai lá và có biểu hiện bất thường, cần đưa đi khám bác sĩ hoặc bác sĩ thú y.
Chậu gốm: đẹp thôi chưa đủ
Chậu gốm là phần làm chậu cây thành món quà lâu dài; cây có thể thay, chậu đẹp thì ở lại. Nhưng chậu phải được chọn để cây sống được.
- Lỗ thoát nước: chậu trồng trực tiếp phải có lỗ ở đáy. Chậu kín đáy giữ nước đọng là nguyên nhân thối rễ phổ biến nhất ở cây trong nhà.
- Đĩa lót: kèm đĩa hứng nước cùng bộ, để nước tưới không chảy ra sàn gỗ, sàn đá.
- Chậu lồng: nếu thích chậu gốm kín đáy để bày, trồng cây trong chậu nhựa có lỗ rồi đặt lọt vào chậu gốm; khi tưới, nhấc chậu nhựa ra cho ráo nước rồi đặt lại.
- Cỡ chậu: vừa với bầu rễ, rộng hơn một chút; chậu quá to so với cây giữ ẩm lâu, dễ úng.
- Trọng lượng: chậu gốm lớn đầy đất rất nặng; ở ban công chung cư, hỏi trước giới hạn, đặt sát tường, không treo ra ngoài lan can.
- Men ngoài trời: chậu để ngoài hiên, sân cần men bền, gốm nung đủ lửa; đất nung mộc ngoài trời dễ bám rêu, có người thích, có người không.
- Bánh xe: chậu lớn đặt trong nhà có thể kèm đế có bánh xe để gia chủ dễ dời theo ánh sáng và khi lau nhà.
Chậu gốm đẹp với cây vừa vặn là món quà hai lớp: cây sống bao lâu tuỳ người chăm, còn chậu gốm có thể ở lại với căn nhà nhiều năm, thay cây khác khi cần.
Mua cây, chuyển tới và viết lời dặn chăm
Cây là sinh vật, nên khâu mua và mang tới cần kỹ hơn những món quà khác.
- Mua cây trước buổi tân gia vài ngày, để cây quen môi trường mới, kiểm tra lại xem có lá héo, sâu không.
- Kiểm cây khi mua: lá không có đốm lạ, mặt dưới lá không có rệp, đất không bốc mùi chua, rễ không mềm nhũn khi nhấc nhẹ bầu.
- Nếu cây được trồng lại vào chậu gốm mới, nhờ người bán làm trước ít nhất vài hôm; cây vừa chuyển chậu thường héo nhẹ vài ngày.
- Khi chở cây, quấn nhẹ tán bằng giấy hoặc vải, cố định chậu không cho lăn; tránh để cây trong cốp xe nóng nhiều giờ.
- Viết tờ dặn chăm ngắn: tên cây, chỗ đặt hợp (sáng hay râm), bao lâu tưới một lần theo mùa, dấu hiệu tưới thừa, tưới thiếu.
- Khi trao, đặt chậu ở chỗ gia chủ chỉ, không đặt trên sàn gỗ mà không có đĩa lót.
- Một hai tuần sau, nếu thân, hỏi thăm cây có ổn không; nhiều cây vàng vài lá khi đổi chỗ là bình thường.
Nếu muốn món quà nhẹ nhàng hơn, có thể tặng chậu gốm đẹp kèm phiếu cùng gia chủ đi chọn cây ở vườn ươm. Gia chủ chọn cây hợp chỗ mình, còn chậu gốm là phần quà ở lại.
Cây cho ban công và hiên nhà mới
Ban công chung cư là chỗ nhiều gia chủ muốn có cây nhất, nhưng cũng là chỗ khắc nghiệt nhất: nắng chiếu trực tiếp qua lan can kính, gió mạnh ở tầng cao, nhiệt độ buổi trưa có thể rất cao vào mùa hè. Cây tặng cho ban công cần chịu nắng, chịu gió, lá dày, thân chắc. Chậu phải đặt sát tường, thấp, nặng chân, không treo ra ngoài lan can; ở tầng cao, một chậu cây rơi xuống là tai nạn nghiêm trọng cho người bên dưới.
Nước tưới ban công cũng là chuyện của cả toà nhà. Nhiều ban quản lý chung cư có quy định về chậu cây, nước nhỏ giọt xuống tầng dưới. Chậu có đĩa lót đủ sâu, không tưới tràn, là cách để gia chủ không phiền hàng xóm. Khi tặng cây ban công, nhắc khéo gia chủ những điều này.
Hiên nhà vườn, nhà ở quê thoáng hơn nhưng chịu mưa bão, nắng gắt cả ngày. Cây trồng chậu lớn, chậu gốm nặng chân, men bền, kê trên đế cao hơn nền vài phân để nước không đọng là hợp. Mùa mưa bão ở miền Trung, những chậu cây cao trên hiên cần được hạ xuống hoặc buộc chắc. Nếu tặng cây cho hiên, hãy chọn loại cây phổ biến trong vùng, vì cây đã quen khí hậu địa phương sẽ dễ sống hơn cây mang từ vùng khác tới.
Khi nào không nên tặng cây
Gia chủ hay đi vắng dài ngày. Người đi công tác thường xuyên, gia đình hay về quê dài ngày khó giữ được cây cần tưới đều. Nếu vẫn muốn tặng, chọn sen đá, lưỡi hổ, kim tiền là những cây chịu khô tốt.
Nhà có người dị ứng phấn hoa hoặc hen suyễn. Cây ra hoa nhiều phấn, đất ẩm dễ mốc có thể khiến người nhạy cảm khó chịu. Hỏi trước, hoặc chọn món quà khác.
Nhà có mèo hay gặm lá, trẻ đang tuổi bỏ mọi thứ vào miệng. Không phải không tặng được, nhưng phải chọn cây ít độc và đặt cao. Nếu không chắc, chậu gốm trống hoặc bình gốm là lựa chọn an toàn hơn.
Gia chủ đã nói không thích cây. Có người không muốn có thêm thứ phải chăm. Tôn trọng điều đó; một chậu cây ép tặng sẽ sớm thành chậu đất khô ở góc ban công.
Nhà đang còn thi công dở. Bụi xi măng, sơn, việc di chuyển đồ đạc khiến cây khó sống. Hẹn tặng sau khi nhà ổn định, khi gia chủ đã có chỗ đặt cố định.
Câu hỏi thường gặp
Cây nào dễ sống nhất để tặng nhà mới chung cư?
Với căn hộ ít nắng và gia chủ bận rộn, lưỡi hổ, kim tiền, trầu bà là những cây chịu thiếu sáng và chịu tưới thất thường khá tốt. Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo hay gặm lá, nên đặt cao hoặc chọn cây được ghi là ít độc như dương xỉ, cau tiểu trâm, và hỏi kỹ người bán.
Chậu gốm không có lỗ thoát nước có trồng cây được không?
Được nếu dùng làm chậu lồng: trồng cây trong chậu nhựa có lỗ đáy, đặt lọt vào chậu gốm. Khi tưới, nhấc chậu nhựa ra cho ráo nước. Trồng trực tiếp vào chậu kín đáy rất dễ đọng nước, thối rễ, nhất là với người chưa quen chăm cây.
Có nên chọn cây theo tên gọi may mắn khi tặng nhà mới không?
Nhiều người thích những cây có tên gọi mang ý chúc, và đó là sở thích văn hoá dễ hiểu. Nhưng cây chỉ là quà tốt khi sống được trong nhà gia chủ. Hãy chọn theo ánh sáng và khả năng chăm trước; nếu cây hợp điều kiện mà tên gọi cũng đẹp thì càng tốt.
Tặng cây bonsai làm quà nhà mới có hợp không?
Bonsai là cây nghệ thuật, cần chăm kỹ: tưới, cắt tỉa, phơi nắng đúng giờ, thay đất định kỳ. Chỉ hợp với gia chủ có kinh nghiệm hoặc thật sự thích chơi cây. Với người mới, một chậu bonsai đẹp có thể suy yếu nhanh, khiến cả hai bên tiếc. Hãy hỏi trước khi chọn.
Cây tặng nhà mới bị vàng lá sau vài ngày có phải cây hỏng không?
Chưa chắc. Cây đổi chỗ, đổi ánh sáng, đổi chậu thường rụng hoặc vàng vài lá cũ trong một hai tuần đầu. Nếu lá non vẫn xanh, đất không úng, cây thường hồi lại. Nếu vàng lan nhanh, đất có mùi, nên xem lại chỗ đặt và lượng nước tưới.
Nên tặng cây cỡ lớn hay cỡ nhỏ?
Với người không rõ nhà, cây cỡ nhỏ đến vừa dễ đặt và dễ chăm hơn. Cây lớn đứng sàn đẹp nhưng cần góc nhà đủ sáng, chậu nặng, khó dời. Chỉ tặng cây lớn khi đã hỏi gia chủ chỗ đặt, ánh sáng, và hẹn giao tận nơi trước buổi tiệc.