Khi thầy cô đã nghỉ hưu và tuổi cao, một chuyến thăm tốt cần hẹn qua người nhà, đến đúng giờ thầy cô khoẻ nhất, mang món quà dùng được ngay và an toàn cho người già, ngồi vừa đủ, và nói chuyện nhiều về những điều làm thầy cô vui. Món quà đắt tiền ít khi là điều thầy cô cần; thứ họ nhớ là việc có người học trò cũ ngồi bên, gọi đúng tên mình và nhắc lại những năm đứng lớp.
Nhiều người ngại thăm thầy cô cũ vì lâu không liên lạc, sợ thầy cô không nhớ, sợ mình đến không đúng lúc. Bài này đi từng bước: tìm lại thầy cô, hẹn, chọn quà theo sức khoẻ, cách ngồi và nói chuyện với người lớn tuổi, những điều cần tránh, và cách để chuyến thăm hôm nay không phải là lần duy nhất.
Tìm lại và hẹn thăm: qua người nhà là chắc nhất
Học trò thường mất liên lạc với thầy cô sau vài chục năm. Tìm lại không khó như tưởng, nếu đi đúng đường:
- Hỏi các bạn cùng lớp, ban liên lạc khoá, hội cựu học sinh của trường; nhiều trường có danh sách giáo viên đã nghỉ hưu.
- Hỏi phòng hành chính của trường cũ, hoặc hội cựu giáo chức ở địa phương, nói rõ mình là ai, học năm nào, muốn đến thăm.
- Khi có số điện thoại, gọi cho người nhà trước nếu được: con, cháu, người chăm sóc. Hỏi sức khoẻ thầy cô, giờ nào thầy cô tỉnh táo và vui vẻ nhất.
- Chọn giờ ngắn và nhẹ: buổi sáng từ chín đến mười giờ hoặc chiều sau giấc ngủ trưa là khung giờ nhiều người già thấy khoẻ.
- Báo trước số người đến, không quá ba bốn người một lượt nếu thầy cô yếu.
- Nhắn lại một tin vào hôm trước để người nhà chuẩn bị, và hỏi có cần mang gì không.
Nếu người nhà nói thầy cô đang mệt, đang điều trị, hãy hoãn và hỏi lại sau. Đến đúng lúc thầy cô không tiếp được, cả gia đình phải tiếp khách trong khi lo cho người bệnh, là điều nên tránh nhất.
Chọn quà theo sức khoẻ và cuộc sống của thầy cô
Quà cho người cao tuổi nên đặt câu hỏi "thầy cô dùng được ngay không, an toàn không" trước câu hỏi "món này có sang không". Bảng dưới gợi ý theo hoàn cảnh thường gặp:
| Hoàn cảnh | Món hợp | Món nên tránh |
|---|---|---|
| Còn khoẻ, đi lại được | Chè ngon, hoa quả theo mùa, sách về đề tài thầy cô yêu thích, cây cảnh nhỏ | Đồ cần lắp ráp, đồ công nghệ phức tạp |
| Đi lại khó khăn | Gậy chống tốt, ghế tựa lưng mềm, tấm lót chống trượt cho nhà tắm, đèn ngủ cảm biến | Thảm dày dễ vấp, đồ nặng cần dịch chuyển |
| Ăn kiêng (tiểu đường, huyết áp) | Hoa quả ít ngọt, hạt không muối, sữa không đường; hỏi người nhà trước | Bánh kẹo ngọt, đồ hộp mặn, rượu |
| Mắt kém, tai kém | Đài nghe sách, nghe nhạc nút to; kính lúp có đèn; đồng hồ số lớn | Sách chữ nhỏ, điện thoại cảm ứng nhiều chức năng |
| Sống một mình | Món ăn nấu sẵn đóng hộp vừa đủ vài bữa, chăn mỏng, áo len | Thực phẩm tươi số lượng lớn khó dùng hết |
| Nằm một chỗ | Gối chống loét, khăn mềm, đồ dùng chăm sóc theo gợi ý của người nhà | Hoa có mùi nồng, đồ trang trí cồng kềnh |
Thực phẩm chức năng, thuốc bổ không nên mua tặng theo ý mình; người già thường đang dùng thuốc theo đơn, thêm thứ khác có thể không hợp. Nếu muốn tặng đồ dùng chăm sóc sức khoẻ, hỏi người nhà xem thầy cô đang thiếu gì.
Ngồi với thầy cô: vài phép tắc nhỏ
Tự giới thiệu rõ ràng. Thầy cô dạy cả nghìn học trò; tuổi cao trí nhớ còn kém hơn. Bước vào, chào và nói ngay "con là… học lớp… năm… thầy dạy môn…". Kèm một chi tiết thầy cô dễ nhớ như "con là đứa ngồi cạnh cửa sổ, hay bị thầy gọi lên bảng". Đừng hỏi "thầy có nhớ con là ai không", câu ấy làm người già lúng túng.
Ngồi ngang tầm, nói chậm và rõ. Kéo ghế ngồi gần, ngang tầm mắt thầy cô, không đứng lố nhố. Nói chậm, không cần to quá nhưng rõ chữ; tắt chuông điện thoại.
Ngồi chừng ba mươi đến bốn mươi phút. Người già mệt nhanh dù vui. Để ý dấu hiệu thầy cô lả đi, nói chậm lại, nhìn ra cửa: đó là lúc nên chào về. Muốn ở lâu hơn thì hỏi người nhà.
Đưa quà nhẹ nhàng. Đưa cho người nhà hoặc để lên bàn, nói ngắn gọn món gì, dùng thế nào nếu là đồ dùng mới. Không cần nhắc giá trị.
Chụp ảnh khi đã hỏi. Hỏi thầy cô và người nhà trước khi chụp, nhất là khi thầy cô đang ốm, đang mặc đồ ở nhà. Không đăng ảnh thầy cô ốm yếu lên mạng nếu chưa được đồng ý.
Nói chuyện gì để thầy cô vui
Câu chuyện là phần quý nhất của chuyến thăm. Những đề tài sau thường khiến người thầy già sáng mắt lên:
- Một bài giảng, một câu nói của thầy cô mà mình vẫn nhớ, và nó đã giúp mình thế nào trong đời.
- Tin về các bạn cùng lớp: ai làm gì, ở đâu, con cái thế nào. Thầy cô thường nhớ học trò theo từng gương mặt.
- Chuyện trường cũ đổi thay: dãy nhà mới, cây phượng còn hay mất, thầy cô nào còn dạy.
- Hỏi về những năm thầy cô mới đi dạy, trường lớp hồi ấy, học trò hồi ấy. Người già thích được hỏi về quá khứ của mình.
- Ảnh cũ mang theo, mở ra cùng xem, để thầy cô chỉ và kể.
- Những việc nhỏ trong nhà thầy cô đang làm: trồng cây, nuôi chim, viết hồi ký, đọc sách gì.
Nên tránh hỏi kỹ về bệnh tật, lương hưu, chuyện tài sản trong nhà, hay chuyện con cháu thầy cô có hiếu không. Cũng tránh kể lể khó khăn của mình để thầy cô lo theo. Nếu thầy cô tự kể về bệnh, chỉ cần lắng nghe, hỏi thăm nhẹ nhàng, không đưa lời khuyên chữa bệnh.
Khi thầy cô không còn nhớ rõ
Có những chuyến thăm thầy cô đã giảm trí nhớ, không nhận ra học trò, hỏi đi hỏi lại một câu. Người đến thăm thường buồn và lúng túng. Điều nên nhớ là thầy cô không cần nhận ra bạn để cảm thấy vui; sự có mặt, giọng nói ấm, bàn tay nắm vẫn mang lại cảm giác dễ chịu.
Đừng sửa khi thầy cô nhầm tên, nhầm năm. Cứ thuận theo câu chuyện, nhắc lại tên mình nhẹ nhàng nếu cần, kể những chuyện xa xưa vì người suy giảm trí nhớ thường nhớ chuyện cũ rõ hơn chuyện gần. Một bài hát cũ, một tấm ảnh lớp hồi xưa đôi khi làm thầy cô nhớ ra nhiều hơn mọi lời giới thiệu.
Với người nhà, nên hỏi họ đang cần giúp gì. Người chăm thầy cô lâu ngày thường mệt mỏi; một lời cảm ơn họ, một món quà nhỏ cho chính người chăm sóc, hoặc một buổi học trò thay phiên ngồi với thầy cô để họ nghỉ, có khi là thứ giúp ích nhất.
Mang con cháu theo: nên và không nên
Nhiều người muốn đưa con đi cùng khi thăm thầy cô cũ, để con thấy cha mẹ quý thầy thế nào. Đó là ý hay, nếu giữ được vài điều:
- Hỏi trước người nhà thầy cô có tiện không, nhất là khi thầy cô đang ốm hoặc nhà chật.
- Chỉ đưa một hai đứa trẻ đủ lớn để ngồi yên được nửa tiếng, dặn trước con cách chào hỏi.
- Cho con tự tay đưa món quà nhỏ hoặc tấm thiệp con vẽ; thầy cô già thường rất vui khi được trẻ con tặng quà.
- Mang theo sách hoặc đồ chơi nhỏ yên lặng để con không chạy nhảy, không đụng vào đồ trong nhà.
- Không bắt con biểu diễn, đọc thơ, khoe thành tích trước mặt thầy cô.
- Nếu con bắt đầu quấy, chào về sớm; thầy cô thông cảm hơn là phải chịu tiếng ồn.
Sau chuyến thăm, kể cho con nghe vì sao cha mẹ quý người thầy ấy. Con sẽ nhớ hình ảnh cha mẹ khoanh tay chào một cụ già lâu hơn mọi bài giảng về lòng biết ơn.
Đi thăm một mình hay đi theo nhóm
Đi một mình có cái lợi là thầy cô nói chuyện được sâu, không bị loãng. Hợp với học trò có kỷ niệm riêng, hoặc thầy cô đã yếu, không tiếp được đông người. Người đi một mình nên mang theo lời hỏi thăm của các bạn khác, và kể cho thầy cô tin về cả lớp.
Đi theo nhóm thì vui hơn, thầy cô gặp được nhiều gương mặt một lúc. Nhóm nên dưới năm người, cử một người dẫn chuyện, những người khác không chen nhau kể. Quà góp chung một món, không mỗi người một túi.
Với những thầy cô sống ở xa, việc thăm có thể kết hợp với chuyến về quê ngày Tết, ngày giỗ trong nhà. Có lớp còn lập lịch luân phiên: mỗi quý một hai người đến thăm, ghi lại tình hình trong nhóm lớp, để cả lớp biết thầy cô dạo này thế nào mà không ai phải gánh hết.
Giữ liên lạc sau chuyến thăm
Một chuyến thăm sẽ trọn hơn nếu có những việc nhỏ tiếp theo. Gửi lại ảnh đã in cho thầy cô, gọi điện hỏi thăm vào dịp sinh nhật, ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, ngày Tết. Với thầy cô đã yếu, cuộc gọi chỉ cần năm phút, nói chậm và rõ, kết thúc trước khi thầy cô mệt.
Lưu số điện thoại của người nhà thầy cô, để khi có chuyện như thầy cô vào viện, mừng thọ, hay việc buồn, học trò biết sớm mà đến. Nhiều học trò kể rằng điều họ tiếc nhất là nghe tin thầy cô mất quá muộn, khi đã qua tang lễ.
Nếu chuyến thăm hé ra một khó khăn của thầy cô, như nhà dột, thiếu người đưa đi khám, cần sửa lại lối đi trong nhà cho an toàn, hãy bàn với người nhà và với lớp xem giúp được gì. Giúp bằng công sức, bằng việc tìm thợ, đưa đón, thường tế nhị hơn đưa tiền, và không làm thầy cô thấy mình thành gánh nặng của học trò.
Việc thăm thầy cô cũ không có lịch nào bắt buộc. Nhưng với người thầy đã về hưu, mỗi lần học trò đến là một lần họ thấy mấy chục năm đứng lớp của mình không trôi đi mất.
Câu hỏi thường gặp
Đi thăm thầy cô cũ đã nghỉ hưu nên mang quà gì?
Món dùng được ngay và an toàn cho người già: chè ngon, hoa quả theo mùa, sách hợp sở thích, gối tựa, đèn ngủ cảm biến, đồ ấm. Nếu thầy cô ăn kiêng hoặc đang điều trị, hỏi người nhà trước khi chọn đồ ăn.
Thăm thầy cô lớn tuổi nên ngồi bao lâu?
Khoảng ba mươi đến bốn mươi phút là vừa, vì người già vui nhưng mệt nhanh. Để ý dấu hiệu thầy cô lả đi, nói chậm lại để chào về; muốn ở lâu hơn thì hỏi người nhà.
Thầy cô không nhớ mình là ai thì nên làm thế nào?
Tự giới thiệu rõ tên, lớp, năm học và một chi tiết dễ nhớ ngay khi vào. Đừng hỏi thầy cô có nhớ mình không. Nếu thầy cô giảm trí nhớ, đừng sửa khi thầy cô nhầm, cứ thuận theo câu chuyện và kể chuyện xưa.
Có nên tặng thuốc bổ, thực phẩm chức năng cho thầy cô già không?
Không nên tự ý. Người cao tuổi thường đang dùng thuốc theo đơn, thêm thứ khác có thể không hợp. Nếu muốn tặng đồ chăm sóc sức khoẻ, hỏi người nhà xem thầy cô đang thiếu gì và nên dùng gì.
Làm sao tìm lại thầy cô cũ đã lâu không liên lạc?
Hỏi bạn cùng lớp, ban liên lạc khoá, hội cựu học sinh, phòng hành chính trường cũ hoặc hội cựu giáo chức địa phương. Khi có số điện thoại, nên liên lạc với người nhà trước để hỏi sức khoẻ và giờ tiện thăm.
Đi thăm thầy cô nên đi một mình hay theo nhóm?
Cả hai đều được. Đi một mình hợp khi có kỷ niệm riêng hoặc thầy cô đã yếu; đi nhóm thì vui hơn nhưng nên dưới năm người, cử một người dẫn chuyện và góp chung một món quà.