Thời điểm đúng để tặng quà cảm ơn thầy cô hướng dẫn luận văn, luận án là sau khi đã bảo vệ xong và hoàn tất hồ sơ, khi kết quả đã chính thức; món quà hợp nhất là bản luận văn đóng bìa cứng kèm thư tay, cùng một món nhỏ có ý nghĩa, không phong bì. Với thành viên hội đồng chấm và người phản biện, nguyên tắc còn chặt hơn: không quà cáp trước và trong quá trình đánh giá.
Bài này viết cho học viên cao học, nghiên cứu sinh, sinh viên làm khoá luận tốt nghiệp. Bài nói về những cách cảm ơn người hướng dẫn trong suốt quá trình, từ trang lời cảm ơn trong luận văn, buổi liên hoan sau bảo vệ, đến việc giữ quan hệ học thuật lâu dài. Quy định cụ thể của mỗi trường có thể khác; khi không chắc, hãy hỏi phòng sau đại học hoặc chính người hướng dẫn.
Người hướng dẫn: một kiểu thầy riêng
Người hướng dẫn luận văn, luận án không giống thầy cô đứng lớp. Họ làm việc với từng học viên trong một hai năm, có khi bốn năm năm với nghiên cứu sinh: đọc từng bản nháp, sửa từng câu, chỉ ra lỗ hổng trong lập luận, nhiều khi giúp tìm nguồn số liệu, giới thiệu chuyên gia, động viên những lúc học viên muốn bỏ cuộc.
Phần lớn công sức ấy nằm ngoài giờ hành chính và không ai thấy. Vì vậy lòng biết ơn với người hướng dẫn thường sâu và rất riêng. Nhưng cũng vì quan hệ này gắn trực tiếp với việc đánh giá, với tấm bằng, nên cách cảm ơn cần được cân nhắc kỹ hơn so với cảm ơn thầy cô cũ đã nghỉ hưu.
Hiểu được tính chất ấy giúp học viên chọn thời điểm và cách cảm ơn đúng. Nguyên tắc chung: trong quá trình hướng dẫn, cảm ơn bằng việc làm, bằng sự nghiêm túc; sau khi mọi việc đánh giá đã xong, cảm ơn bằng lời, bằng thư, bằng món quà nhỏ.
Cảm ơn bằng việc làm trong lúc đang được hướng dẫn
Trong thời gian làm luận văn, món quà người hướng dẫn mong nhất là một học viên làm việc tử tế. Những điều sau được nhiều thầy cô nhắc đến:
- Nộp bản nháp đúng hẹn, đánh số phiên bản rõ ràng, ghi chú những chỗ đã sửa theo góp ý lần trước.
- Đọc kỹ góp ý, sửa hết trước khi hỏi lại; chỗ không đồng ý thì trao đổi có lý lẽ, không im lặng bỏ qua.
- Giữ liêm chính: trích dẫn đầy đủ, không sao chép, không bịa số liệu, nói rõ phần nào dùng công cụ hỗ trợ theo quy định của trường.
- Báo sớm khi gặp khó khăn về thời gian, sức khoẻ, gia đình, để thầy cô điều chỉnh kế hoạch.
- Tôn trọng thời gian của thầy cô: hẹn trước, chuẩn bị câu hỏi cụ thể, không gọi điện đêm khuya.
- Không nhờ thầy cô "nói giúp" với hội đồng, phản biện.
Danh sách này nghe như phép lịch sự cơ bản, nhưng người hướng dẫn nhiều năm thường kể rằng chính những điều ấy làm nên khác biệt giữa học viên họ nhớ mãi và học viên họ mong sớm xong.
Trang lời cảm ơn trong luận văn
Đây là lời cảm ơn công khai, lưu mãi. Hầu hết luận văn, luận án đều có trang lời cảm ơn ở phần đầu. Bản luận văn được lưu ở thư viện trường, nhiều nơi còn đưa lên kho dữ liệu, nên lời cảm ơn này tồn tại lâu hơn mọi món quà.
Nêu đúng tên, đúng học hàm, học vị. Kiểm kỹ cách ghi chức danh của người hướng dẫn theo cách trường dùng. Sai học hàm là lỗi khó chịu với người được cảm ơn.
Cảm ơn việc cụ thể. Thay cho câu chung chung, nêu ngắn những điều thầy cô đã giúp: định hướng đề tài, đọc kỹ từng chương, giới thiệu nguồn số liệu. Giữ giọng trang trọng, không kể lể cảm xúc dài.
Không quên những người khác. Thầy cô trong bộ môn, cán bộ phòng sau đại học, người cung cấp số liệu, gia đình. Với thành viên hội đồng, nhiều trường có thông lệ cảm ơn chung; theo thông lệ của trường mình.
Trao bản đóng bìa đẹp. Sau khi chỉnh sửa theo góp ý của hội đồng, đóng một bản bìa cứng gửi tặng người hướng dẫn, có thể viết tay vài dòng ở trang đầu. Đây là món quà nhiều thầy cô giữ lại trên giá sách.
Thời điểm và cách cảm ơn: giai đoạn nào làm gì
Bảng dưới đặt các giai đoạn của quá trình làm luận văn cạnh những gì nên và không nên làm. Quy định từng trường có thể chặt hơn, khi đó theo quy định của trường.
| Giai đoạn | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Đang làm, chưa bảo vệ | Làm việc nghiêm túc, lời cảm ơn trong các buổi gặp, thiệp nhỏ dịp 20/11 hoặc Tết | Quà giá trị, phong bì, mời ăn uống riêng thường xuyên |
| Trước buổi bảo vệ | Chuẩn bị kỹ, hỏi thầy cô góp ý lần cuối cho bài trình bày | Bất kỳ quà gì cho người hướng dẫn, hội đồng, phản biện |
| Ngày bảo vệ | Cảm ơn trong phần phát biểu, chuẩn bị nước uống đúng quy định của khoa | Phong bì "bồi dưỡng" hội đồng, quà đặt sẵn trên bàn |
| Sau bảo vệ, đã hoàn tất hồ sơ | Bản luận văn bìa cứng, thư tay, món quà nhỏ có ý nghĩa, mời dự lễ trao bằng | Quà giá trị lớn khiến thầy cô khó xử |
| Nhiều năm sau | Báo tin công việc, công trình mới, mời thầy cô góp ý, thăm hỏi dịp lễ Tết | Chỉ liên lạc khi cần xin thư giới thiệu |
Nhiều nơi có thói quen tổ chức một bữa liên hoan nhỏ sau buổi bảo vệ. Nếu làm, nên giữ ở mức vừa phải, do học viên tự nguyện, mời người hướng dẫn và bạn bè; mời hội đồng hay không nên hỏi ý khoa và theo quy định của trường.
Chọn món quà nhỏ sau khi đã bảo vệ
Sau khi mọi việc đã xong, món quà nhỏ cho người hướng dẫn nên gắn với con người và công việc của họ. Một cuốn sách chuyên ngành mà thầy cô nhắc đến mà chưa có, một cây bút tốt cho người hay sửa bài bằng tay, một bộ ấm chén cho người hay mời học viên uống trà trong các buổi gặp, một khung ảnh chụp chung ngày bảo vệ. Giá trị vừa phải, đủ để là quà tinh thần.
Với học viên quốc tế hoặc người hướng dẫn là người nước ngoài, một món mang bản sắc quê hương như tranh thêu nhỏ, đồ gốm, lụa kèm thẻ giới thiệu ngắn thường được quý. Với người hướng dẫn ở nước ngoài, nên tìm hiểu quy định của trường họ về quà tặng, vì nhiều nơi có ngưỡng giá trị rất thấp.
Thư tay vẫn là phần quan trọng nhất. Một lá thư nói rõ những lúc mình muốn bỏ cuộc và thầy cô đã giúp thế nào, những gì mình học được ngoài kiến thức chuyên môn, như cách đặt câu hỏi, cách nghi ngờ số liệu của chính mình, sẽ được thầy cô giữ lâu hơn bất cứ món đồ nào.
Khoá luận đại học và người hướng dẫn ở cơ quan thực tập
Sinh viên làm khoá luận tốt nghiệp đại học cũng có người hướng dẫn, thường kèm trong một học kỳ. Nguyên tắc giống như với luận văn: cảm ơn bằng lời trong lúc làm, quà nhỏ sau khi đã có điểm. Với sinh viên, một tấm thiệp cả nhóm cùng ký, một bản khoá luận đóng bìa, một lời mời dự lễ tốt nghiệp đã là đủ trang trọng; không ai mong sinh viên chi tiêu quá sức.
Nhiều khoá luận, luận văn còn có người hướng dẫn ở cơ quan, doanh nghiệp nơi học viên đi thực tập, thu thập số liệu. Họ không có trách nhiệm chính thức với trường nhưng thường dành nhiều thời gian giúp đỡ. Đừng quên gửi họ một bản kết quả nghiên cứu tóm tắt, một lá thư cảm ơn gửi cả lãnh đạo đơn vị, và tên họ trong trang lời cảm ơn.
Với cơ quan đã cho phép khảo sát, phỏng vấn, gửi lại một bản báo cáo kết quả là cách cảm ơn có ích nhất: họ dùng được kết quả ấy cho công việc, và lần sau sẵn lòng đón học viên khác.
Ghi công đúng mực trong bài báo và công trình sau này
Từ luận văn, luận án thường sinh ra các bài báo khoa học. Ghi công người hướng dẫn trong những bài báo ấy là một hình thức cảm ơn, nhưng phải đúng với đóng góp thật. Người hướng dẫn có tham gia định hướng, phân tích, viết, sửa bài thì đứng tên đồng tác giả theo quy ước của ngành và của tạp chí; người chỉ giúp một phần nhỏ thì được cảm ơn trong mục lời cảm ơn của bài.
Đưa tên ai đó vào danh sách tác giả như một "món quà" khi họ không đóng góp là vi phạm liêm chính học thuật, có thể gây rắc rối cho cả hai. Ngược lại, bỏ tên người hướng dẫn đã đóng góp thật cũng là sai. Khi không chắc, hãy nói chuyện thẳng với thầy cô ngay từ đầu về thứ tự tác giả.
Khi được mời trình bày kết quả nghiên cứu ở hội thảo, ở cơ quan, nhắc tên người hướng dẫn và nơi mình đã học là một lời cảm ơn công khai mà thầy cô thường nghe lại qua đồng nghiệp, và vui hơn mọi món quà.
Giữ quan hệ học thuật lâu dài
Mối quan hệ với người hướng dẫn không nên dừng ở ngày nhận bằng. Báo tin khi mình có việc làm mới, có công trình mới, khi bảo vệ thêm một học vị. Gửi bài báo mới cho thầy cô đọc. Dịp 20/11, dịp Tết, gửi một lời hỏi thăm, một tấm thiệp.
Nhiều người hướng dẫn kể rằng điều họ buồn nhất là học viên chỉ quay lại khi cần xin thư giới thiệu, cần nhờ việc. Một lời hỏi thăm không kèm lời nhờ vả trong những năm bình thường làm cho lần nhờ vả sau, nếu có, trở nên tự nhiên hơn.
Đến lượt mình hướng dẫn người khác, nhiều người nhận ra mình đang lặp lại những điều thầy cô đã làm: cách sửa bài, cách đặt câu hỏi, cách kiên nhẫn. Kể cho thầy cô nghe điều ấy là một trong những lời cảm ơn đẹp nhất mà người học gửi được tới người đã dẫn mình vào nghề nghiên cứu.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên tặng quà cảm ơn thầy hướng dẫn luận văn?
Nên đợi sau khi đã bảo vệ xong và hoàn tất hồ sơ, khi kết quả đã chính thức. Trong lúc đang làm và trước buổi bảo vệ, chỉ nên cảm ơn bằng lời, bằng sự làm việc nghiêm túc và thiệp nhỏ vào dịp lễ.
Tặng gì cho thầy cô hướng dẫn sau khi bảo vệ?
Bản luận văn đóng bìa cứng có vài dòng viết tay, thư cảm ơn, và một món nhỏ hợp với thầy cô như sách chuyên ngành, bút tốt, bộ ấm chén, khung ảnh ngày bảo vệ. Không phong bì, không quà giá trị lớn.
Có nên tặng quà cho hội đồng chấm luận văn không?
Không nên tặng quà, phong bì cho hội đồng và người phản biện trước hay trong quá trình đánh giá. Lời cảm ơn trong phần phát biểu và trang lời cảm ơn theo thông lệ của trường là đủ.
Viết trang lời cảm ơn trong luận văn thế nào?
Nêu đúng họ tên, học hàm, học vị người hướng dẫn, cảm ơn những việc cụ thể họ đã giúp, rồi đến thầy cô trong bộ môn, người cung cấp số liệu, gia đình. Giữ giọng trang trọng, ngắn gọn, kiểm kỹ chính tả.
Có nên đưa tên thầy hướng dẫn vào bài báo để cảm ơn không?
Chỉ khi thầy cô có đóng góp thật vào nghiên cứu và bài viết theo quy ước của ngành. Đưa tên người không đóng góp như một món quà là vi phạm liêm chính học thuật; người giúp một phần nhỏ thì cảm ơn trong mục lời cảm ơn.
Sau khi tốt nghiệp nên giữ liên lạc với thầy hướng dẫn ra sao?
Báo tin công việc, công trình mới, gửi bài báo cho thầy cô đọc, hỏi thăm dịp 20/11 và Tết. Đừng chỉ liên lạc khi cần xin thư giới thiệu; những lời hỏi thăm không kèm nhờ vả giữ mối quan hệ bền hơn.