Khi trường cũ kỷ niệm ngày thành lập, cựu học sinh thường tặng những món ở lại lâu với trường: quỹ học bổng mang tên khoá, cây lưu niệm trồng ở sân, ghế đá hay bàn đọc khắc tên khoá, tranh và ảnh tư liệu cho phòng truyền thống, sách cho thư viện. Cách làm êm nhất là để ban liên lạc cựu học sinh gom ý các khoá, hỏi nhà trường một lần, rồi chia việc cho từng khoá theo món.
Ngày kỷ niệm 30, 40, 50 hay 60 năm thành lập trường là dịp hiếm hoi nhiều thế hệ học trò cùng trở về một sân trường. Ai cũng muốn góp một món, và đó là chỗ dễ rối: quá nhiều cây lưu niệm cho một sân nhỏ, quá nhiều bức tranh cho một phòng truyền thống. Bài này giúp ban liên lạc và từng khoá chọn món cho hợp, khắc tên cho đúng, và trao quà gọn trong một buổi lễ đông người.
Lễ kỷ niệm thành lập trường thường diễn ra thế nào
Phần lớn trường phổ thông lâu năm có một ngày truyền thống riêng, thường gắn với ngày thành lập hoặc một sự kiện lịch sử của trường. Vào các mốc tròn, nhà trường tổ chức lễ kỷ niệm lớn: có phần lễ dưới sân với đại biểu, thầy cô các thế hệ, cựu học sinh và học sinh đang học; có phần các khoá gặp mặt theo lớp; có triển lãm ảnh tư liệu, ra mắt kỷ yếu, đêm văn nghệ.
Trong chương trình, phần trao quà của cựu học sinh thường được bố trí sau phần phát biểu của đại diện nhà trường và đại biểu. Số khoá đông, nên ban tổ chức chỉ mời đại diện một vài khoá tiêu biểu, hoặc đại diện ban liên lạc chung, lên trao. Các khoá còn lại bàn giao quà trước hoặc trong buổi gặp mặt riêng.
Nắm được cách nhà trường tổ chức giúp các khoá không bị hụt hẫng khi không được lên sân khấu. Món quà vẫn được ghi nhận, được nhắc tên trong lời cảm ơn, và quan trọng hơn là được dùng nhiều năm sau đó.
Quà chung của các khoá hay quà riêng từng khoá
Có hai cách làm phổ biến. Cách thứ nhất là ban liên lạc cựu học sinh gom đóng góp của tất cả các khoá thành một món lớn, ví dụ một quỹ học bổng, một nhà để xe, một bộ bàn ghế thư viện, đứng tên "Cựu học sinh các khoá". Cách thứ hai là mỗi khoá tự chọn một món, khắc tên khoá mình.
Cách thứ nhất gọn, tránh trùng, làm được những món lớn mà một khoá không đủ sức. Nhược điểm là các khoá ít thấy dấu ấn riêng. Cách thứ hai giữ được tình cảm riêng của từng lớp, nhưng nếu không điều phối, trường có thể nhận ba mươi cái ghế đá khắc tên ba mươi khoá, đặt kín sân.
Nhiều ban liên lạc chọn cách kết hợp: có một món chung của tất cả, và cho phép từng khoá đăng ký món riêng trong một danh sách nhà trường đã duyệt, mỗi món chỉ một khoá nhận. Danh sách có thể gồm: một cây ở vị trí đã định, một giá sách thư viện, một bộ trang phục cho đội văn nghệ, một tủ trưng bày ở phòng truyền thống. Mỗi khoá chọn một dòng, ghi tên, không trùng ai.
Những món cựu học sinh hay tặng trường
Bảng dưới liệt kê các món quen thuộc cùng điểm mạnh và điều cần hỏi nhà trường trước.
| Món quà | Điểm mạnh | Cần hỏi trước |
|---|---|---|
| Quỹ học bổng mang tên khoá | Giúp học sinh trực tiếp, kéo dài nhiều năm | Cách quản lý quỹ, tiêu chí xét, ai ký nhận hằng năm |
| Cây lưu niệm | Lớn lên cùng trường, gợi ký ức | Vị trí trồng, loại cây hợp sân, ai chăm sau lễ |
| Ghế đá, bàn đọc ngoài sân | Dùng hằng ngày, khắc được tên khoá | Số lượng còn thiếu, chỗ đặt, quy cách thống nhất |
| Tranh, ảnh tư liệu | Bổ sung phòng truyền thống | Phòng còn chỗ không, khổ tranh, đề tài |
| Sách cho thư viện | Dễ góp từ nhiều người | Danh mục thư viện cần, cách đóng dấu ghi tên |
| Trang phục, nhạc cụ cho đội văn nghệ, thể thao | Học sinh dùng ngay | Kích cỡ, số lượng, giáo viên phụ trách |
Những món cố định như cổng trường, nhà để xe, mái che sân trường có quy mô xây dựng, cần thủ tục với cơ quan quản lý giáo dục và phải bàn với nhà trường từ rất sớm, không nên quyết định trong vài tuần trước lễ.
Lập quỹ học bổng mang tên khoá: điều nên biết
Quỹ do nhà trường hoặc hội cha mẹ học sinh quản lý. Khoá có thể trao một lần một khoản lớn để nhà trường quản lý, hoặc cam kết trao hằng năm. Dù cách nào, nên có văn bản ghi rõ mục đích, cách dùng, ai chịu trách nhiệm.
Tiêu chí xét do nhà trường đề xuất. Học bổng cho học sinh hoàn cảnh khó khăn, học sinh vượt khó, hay học sinh có thành tích trong một lĩnh vực; khoá chỉ nêu mong muốn chung, để nhà trường quyết định chi tiết. Tránh những tiêu chí khiến học sinh phải công khai hoàn cảnh trước đám đông.
Trao học bổng tế nhị. Có thể trao trong lễ kỷ niệm, nhưng với học bổng cho hoàn cảnh khó khăn, nhiều trường chọn trao riêng hoặc chuyển qua gia đình để các em không ngại.
Báo cáo lại cho khoá. Hằng năm nhà trường gửi lại một bản tóm tắt: bao nhiêu suất, trao cho những trường hợp nào (không cần nêu tên), số dư còn lại. Sự minh bạch này giữ cho quỹ sống lâu.
Đặt tên quỹ giản dị. Tên quỹ theo khoá, theo lớp, hoặc theo tên một thầy cô đã khuất nếu gia đình đồng ý. Tránh đặt tên quỹ theo tên cá nhân người góp nhiều nhất.
Khi trường cũ đã đổi tên hoặc sáp nhập
Không ít trường đã qua nhiều lần đổi tên, tách nhập, chuyển địa điểm. Cựu học sinh khoá đầu học dưới một cái tên, khoá sau học dưới cái tên khác. Khi khắc tên trên quà, câu hỏi đặt ra là ghi tên nào.
Cách an toàn là ghi tên trường hiện tại như người nhận, còn phần người tặng ghi theo cách khoá mình quen gọi, thêm niên khoá. Ví dụ giả định: "Cựu học sinh khoá 1985 – 1988, trường cấp ba … (nay là trường …) kính tặng". Dòng này nối được hai thời kỳ mà không làm ai thấy mình bị quên.
Từ ngày 01/7/2025, nhiều tỉnh được hợp nhất, tên tỉnh trên giấy tờ của trường có thể đã đổi. Trước khi khắc, hãy xin nhà trường tên đầy đủ hiện hành và cách ghi họ muốn dùng trong dịp kỷ niệm. Một lỗi chính tả trên đá hay trên đồng rất khó sửa, và sẽ nằm đó trước mắt các thế hệ học trò sau này. Nên in mẫu khắc ra giấy đúng cỡ, nhờ hai ba người đọc lại độc lập trước khi giao cho thợ.
Kỷ yếu, ảnh và tư liệu: phần quà tinh thần
Gom ảnh cũ trước khi trường làm triển lãm. Nhà trường thường thiếu ảnh của những khoá đầu. Mỗi khoá chọn mười, hai mươi tấm ảnh lớp, ảnh hoạt động, ghi chú năm và sự kiện ở mức chắc chắn, gửi bản scan chất lượng cao cho nhà trường. Ảnh gốc giữ lại, chỉ gửi bản sao.
Ghi lại lời kể của thầy cô cũ. Một đoạn ghi âm hay ghi chép lời kể của thầy cô đã nghỉ hưu về những năm đầu của trường là tư liệu quý mà không ai bổ sung được khi người kể không còn. Xin phép thầy cô và gia đình trước khi trao cho nhà trường.
Góp bài cho kỷ yếu. Kỷ yếu kỷ niệm thường có phần hồi ức của các khoá. Bài viết ngắn, có tên người, có chuyện thật, có một kỷ niệm buồn cười hay cảm động, sẽ được đọc nhiều hơn những bài chung chung về tình thầy trò.
Hiện vật của một thời. Một chiếc cặp sách, một cuốn vở ghi chép, một tấm phù hiệu, một tấm thẻ học sinh của những năm xa có thể là hiện vật cho phòng truyền thống, nếu chủ nhân sẵn lòng trao lại. Kèm một tấm thẻ ghi ai tặng, khoá nào, dùng trong thời gian nào.
Gom quà và khắc tên khoá: trình tự cho ban liên lạc
Lễ kỷ niệm thường được nhà trường thông báo trước vài tháng. Ban liên lạc có thể đi theo trình tự sau:
- Gặp nhà trường để nhận danh sách những thứ trường cần, kèm vị trí, quy cách.
- Thông báo tới đại diện các khoá: món chung, danh sách món riêng để đăng ký, hạn chót.
- Mỗi khoá cử một người giữ quỹ, một người kiểm, ghi sổ rõ ràng, góp tự nguyện, không ấn định mức.
- Thống nhất một mẫu khắc chung cho mọi món: cỡ chữ, kiểu chữ, vị trí, nội dung gồm khoá, niên khoá, dịp kỷ niệm.
- Đặt hàng, duyệt mẫu khắc, kiểm tra tên trường, tên khoá, mốc năm.
- Bàn giao cho nhà trường trước lễ ít nhất một tuần, có biên bản hoặc giấy xác nhận.
- Báo cáo thu chi tới các khoá sau lễ, kèm ảnh món quà đã đặt ở trường.
Mẫu khắc thống nhất giúp sân trường không thành một bảo tàng chữ đủ kiểu, và cho thấy các khoá cùng một nhà.
Trao quà trong lễ: ai lên, nói gì
Khi được mời lên trao quà, ban liên lạc thường cử người đại diện khoá lâu nhất còn tham dự, cùng một đại diện khoá trẻ, để thấy sự nối tiếp. Họ trao một tấm bảng ghi tên món quà, hoặc phong bì quỹ học bổng, cho hiệu trưởng. Món thật đã được bàn giao trước.
Lời nói khi trao chỉ cần ngắn: thay mặt cựu học sinh các khoá, xin trao món gì, mong món quà giúp gì cho các thế hệ học trò hôm nay. Nếu có thầy cô cũ ngồi dưới, một câu cảm ơn thầy cô là đủ làm cả sân lặng đi.
Phần quà riêng của từng khoá có thể trao trong buổi gặp mặt theo khoá, có hiệu trưởng hoặc đại diện nhà trường tới nhận, chụp ảnh ở đúng chỗ đặt món quà. Ảnh đó sẽ vào kỷ yếu, vào nhóm của lớp, và là thứ các khoá xem lại nhiều nhất về sau.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi người nên góp bao nhiêu cho quà kỷ niệm trường?
Không nên ấn định mức. Ban liên lạc chỉ nên thông báo món dự kiến và tổng chi phí ước tính, để mọi người góp theo khả năng. Không công bố số tiền từng người; danh sách tên người góp là đủ để ghi nhận.
Trồng cây lưu niệm ở trường cần lưu ý gì?
Hỏi nhà trường vị trí, loại cây hợp sân và khí hậu, ai sẽ chăm sau lễ. Tránh cây có quả to rụng xuống sân chơi, cây rễ lan phá nền. Bảng tên nhỏ khắc tên khoá đặt ở gốc, không đóng đinh vào thân cây.
Có nên tặng tiền mặt cho trường thay hiện vật?
Tiền góp vào một quỹ có mục đích rõ ràng như học bổng, khuyến học thì hợp. Tiền trao không mục đích dễ gây lúng túng cho nhà trường về quản lý. Hãy hỏi nhà trường hình thức họ có thể tiếp nhận và cách ghi nhận đúng quy định.
Khoá mình ít người liên lạc được thì tặng gì?
Một món nhỏ mà ý nghĩa như vài cuốn sách cho thư viện kèm lời nhắn, hoặc góp vào món chung của các khoá. Không cần so với khoá đông người; nhà trường trân trọng tấm lòng hơn kích cỡ món quà.
Tranh tặng phòng truyền thống của trường nên vẽ gì?
Cổng trường, dãy lớp học xưa, sân trường với hàng cây quen thuộc là những đề tài cựu học sinh nào cũng nhận ra. Có thể nhờ một hoạ sĩ là cựu học sinh vẽ, vẽ từ ảnh tư liệu nhà trường cung cấp.
Quà riêng cho thầy cô cũ trong dịp kỷ niệm có nên không?
Một bó hoa, một tấm thiệp viết tay của cả lớp, một tấm ảnh lớp phóng to là những món nhỏ mà ấm. Với thầy cô đang còn công tác, giữ ở mức quà tinh thần; với thầy cô đã nghỉ hưu, có thể đến thăm nhà riêng sau lễ.