Khi nhà văn hoá thôn, cổng làng, cây cầu hay con đường mới ở quê khánh thành, con em xa quê thường gửi quà mừng là những thứ cả làng dùng chung: bàn ghế và bộ ấm chén cho hội trường, đồng hồ lớn, tủ sách, bộ âm thanh cho sinh hoạt, hay một bức tranh quê hương treo chính giữa. Quà nên do hội đồng hương gom lại đứng tên chung, hỏi trước ban phát triển thôn hoặc trưởng thôn xem đang thiếu gì.
Khác với quà tặng một doanh nghiệp, quà cho công trình làng mang nhiều tình cảm và cũng nhiều tế nhị. Người ở quê nhớ ai đã góp gì, ai về dự lễ. Món quà vì thế cần thiết thực, minh bạch, và được trao theo cách làm bà con thấy ấm lòng chứ không thấy bị so sánh. Bài này đi qua những điều đó, từ chọn món tới cách ghi tên người góp.
Lễ khánh thành công trình làng là dịp gì
Ở nhiều vùng quê, nhà văn hoá thôn là nơi họp thôn, tổ chức đám cưới, lễ mừng thọ chung, sinh hoạt của hội người cao tuổi, chi hội phụ nữ và các cháu thiếu nhi dịp hè. Cổng làng, cây cầu, con đường bê tông hoá thường được làm bằng nguồn ngân sách kết hợp với đóng góp của người dân và con em đi làm ăn xa. Ngày khánh thành vì thế là ngày vui chung, có cả người già, trẻ nhỏ, cán bộ xã và những người con xa quê cố gắng về dự.
Không khí buổi lễ thường mộc mạc: một tấm vải đỏ phủ bàn, vài lời phát biểu của trưởng thôn, đại diện chính quyền, đại diện con em xa quê, sau đó là bữa cơm chung hoặc chương trình văn nghệ. Quà mừng ở đây không cần sang trọng như lễ khánh thành trụ sở công ty, nhưng phải đúng với nhu cầu của làng và được bà con nhìn thấy, dùng tới.
Từ ngày 01/7/2025, cấp huyện không còn, nhiều xã được sắp xếp lại; tên gọi đơn vị hành chính trên giấy tờ mừng và trên dòng ghi tên có thể đã đổi. Hỏi lại trưởng thôn tên chính xác của thôn, xã hiện nay trước khi khắc hay in bất cứ chữ gì.
Góp tiền xây và quà mừng ngày khánh thành khác nhau thế nào
Nhiều người con xa quê đã góp tiền khi làng vận động xây dựng. Khoản đó đi vào chính công trình và thường được ghi lại trong danh sách đóng góp. Quà mừng ngày khánh thành là phần khác: thứ giúp công trình đi vào sử dụng, lấp chỗ thiếu mà dự toán xây dựng không tính tới.
Một nhà văn hoá mới xây xong thường còn trống: chưa đủ bàn ghế, chưa có ấm chén, chưa có tủ đựng đồ, chưa có đồng hồ, bộ loa cũ thì rè. Một cây cầu mới có khi cần thêm đèn chiếu sáng ở hai đầu. Một sân thể thao cần lưới, cột, ghế ngồi xem. Những thứ đó chính là món quà mừng thiết thực nhất.
Nếu bạn đã góp vào công trình, không có nghĩa là phải gửi thêm quà. Một lời chúc, một lần về dự lễ cũng là mừng. Nếu bạn chưa góp được lúc xây, quà mừng ngày khánh thành là cách gửi tấm lòng về mà không ai thấy muộn.
Điều cần tránh là để quà mừng trở thành cuộc đua ngầm giữa các nhóm đồng hương ở những thành phố khác nhau. Nếu con em ở Hà Nội và ở Thành phố Hồ Chí Minh cùng muốn tặng, hãy nối hai nhóm lại bàn chung một lần.
Những món hay được chọn cho công trình làng
Mỗi làng một nhu cầu; bảng dưới là gợi ý để hội đồng hương bàn với thôn.
| Công trình | Món quà thiết thực | Món quà biểu trưng |
|---|---|---|
| Nhà văn hoá thôn | Bàn ghế, tủ đựng đồ, bộ ấm chén, quạt, bộ âm thanh | Tranh quê hương treo hội trường, đồng hồ lớn, ảnh xưa của làng phục chế |
| Cổng làng | Đèn chiếu sáng, chậu cây hai bên cổng | Ảnh cổng làng cũ và mới đặt cạnh nhau ở nhà văn hoá |
| Cầu, đường làng | Đèn đường, cây bóng mát hai bên, thùng rác công cộng | Một tấm ảnh lớn chụp ngày thông cầu, đóng khung tặng thôn |
| Sân thể thao, sân chơi | Lưới, bóng, ghế đá, mái che khu ngồi xem | Cúp lưu niệm cho giải đấu đầu tiên trên sân mới |
| Thư viện, tủ sách thôn | Giá sách, sách cho thiếu nhi và người cao tuổi | Sách viết về lịch sử địa phương, nếu có bản đáng tin |
Các món điện như bộ âm thanh, quạt, đèn cần tính ai trả tiền điện, ai sửa khi hỏng. Hãy bàn với thôn để món quà không thành gánh nặng chi phí sau buổi lễ.
Hội đồng hương gom quà chung: các bước cho êm
Gom quà chung giúp món quà lớn hơn, đỡ trùng lặp, và tránh cảnh người góp nhiều người góp ít bị đem ra so. Cách làm gọn:
- Một người làm đầu mối liên lạc với trưởng thôn hoặc ban phát triển thôn, hỏi danh sách những thứ còn thiếu.
- Thông báo trong nhóm đồng hương: dịp gì, dự kiến tặng món gì, góp tự nguyện, không ấn định mức.
- Cử một người giữ quỹ, một người kiểm; ghi sổ rõ ràng từng khoản vào, từng khoản chi kèm hoá đơn.
- Mua món quà, nhờ người ở quê nhận hàng hoặc chở về trước ngày lễ.
- Báo lại cho cả nhóm: đã mua gì, hết bao nhiêu, còn dư bao nhiêu và dùng phần dư vào việc gì.
- Cử một hai người về dự lễ, đại diện cả nhóm trao quà và gửi lời chúc.
Sự minh bạch quan trọng hơn giá trị món quà. Ở quê, một khoản tiền chung không rõ ràng có thể làm sứt mẻ tình làng nghĩa xóm lâu hơn nhiều so với niềm vui của một ngày khánh thành.
Ghi tên người góp sao cho đừng thành so bì
Ghi tên tập thể trên món quà. Trên tranh, đồng hồ hay tủ sách chỉ cần một dòng: "Con em xa quê thôn … kính tặng", kèm tháng năm. Không ghi tên từng người lên hiện vật.
Danh sách người góp để ở sổ, không dán lên tường. Nếu thôn muốn ghi nhận, có thể đọc tên trong buổi lễ hoặc lưu trong sổ của thôn. Nhiều nơi có bảng ghi tên người đóng góp xây dựng; đó là việc của thôn quyết định, hội đồng hương không nên đòi.
Không công bố số tiền từng người. Người góp ít vì hoàn cảnh khó khăn cũng có tấm lòng như người góp nhiều. Công bố số tiền là cách nhanh nhất khiến lần sau ít người dám góp.
Nhắc tên cả những người góp công. Người ở quê góp ngày công, góp đất, góp bữa cơm cho thợ cũng đáng được cảm ơn trong lời phát biểu của đại diện con em xa quê.
Tranh, ảnh làng xưa: món quà biểu trưng được nhớ lâu
Trong các món quà biểu trưng, thứ được bà con trân trọng nhất thường không phải đồ đắt tiền mà là hình ảnh của chính làng mình. Ảnh cổng làng cũ trước khi xây lại, ảnh cây đa đã đổ trong một trận bão, ảnh lớp học mái tranh mấy chục năm trước, ảnh đám rước ngày hội làng: những tấm ảnh ấy nằm trong album của vài gia đình, phai màu dần theo năm tháng.
Hội đồng hương có thể nhờ người ở quê gom ảnh, đem đi scan và phục chế, in khổ lớn trên chất liệu bền, đóng khung chắc, rồi trao trong ngày khánh thành nhà văn hoá. Mỗi tấm ảnh nên kèm một dòng chú thích nhỏ ở mặt dưới khung: chụp ở đâu, khoảng năm nào, ai cho mượn ảnh gốc. Thông tin nào không chắc thì ghi "khoảng" hoặc để trống, đừng đoán.
Một bức tranh vẽ toàn cảnh làng nhìn từ cánh đồng, do một hoạ sĩ là người con của làng thực hiện, cũng là món quà như vậy. Khi khách về thăm, người già trong làng sẽ đứng trước bức tranh mà kể chuyện cho con cháu. Đó là đời sống thật của một món quà, lâu hơn nhiều so với chiếc quạt hay bộ loa.
Về dự lễ: những điều nhỏ mà bà con để ý
Báo trước với thôn. Nếu đại diện con em xa quê về dự, nên báo trước để ban tổ chức xếp chỗ ngồi và biết có phần trao quà. Đến bất ngờ rồi xin lên trao quà làm chương trình bị xáo trộn.
Ăn mặc giản dị, lịch sự. Buổi lễ ở quê không cần com lê cà vạt, cũng không nên quá xuề xoà. Áo sơ mi, quần âu, giày dép gọn gàng là vừa với không khí ngày vui chung.
Lời phát biểu ngắn, nhắc người ở quê trước. Nếu được mời nói, hãy cảm ơn bà con ở quê đã góp công góp sức trước, rồi mới nói tới phần đóng góp của người đi xa. Người ở quê mới là những người dựng công trình bằng mồ hôi.
Ở lại dùng bữa cơm chung. Bữa cơm sau lễ là dịp để thăm hỏi các cụ, nghe chuyện làng. Về dự rồi vội đi ngay khiến món quà giống như một nghĩa vụ hơn là tấm lòng.
Thăm các cụ cao tuổi. Ghé qua nhà vài cụ không về dự được vì sức khoẻ, kể lại buổi lễ, cho xem ảnh. Đó là món quà nhỏ nhất mà nhiều người nhớ nhất.
Khi công trình là đình làng, nhà thờ họ hay chùa làng
Có những công trình mang ý nghĩa tín ngưỡng như đình làng trùng tu, nhà thờ họ, miếu, chùa làng. Lễ khánh thành ở đây thường có phần nghi lễ riêng do ban quản lý di tích, ban khánh tiết, hội đồng gia tộc hoặc nhà chùa đảm nhiệm. Con em xa quê muốn gửi quà nên hỏi chính những người này xem nên tặng gì và theo nghi thức nào.
Thông thường, quà cho những nơi này là đồ dùng chung cho sinh hoạt của làng, của họ: bàn ghế cho sân, bộ ấm chén tiếp khách, chiếu, mâm, đèn, hoặc đóng góp vào quỹ chung qua sổ ghi của ban quản lý. Đồ thờ, pháp khí, câu đối, hoành phi là việc có quy cách riêng, nên để người trông coi quyết định chứ không tự đặt làm.
Phần này chỉ nhắc để bạn biết hỏi ai; chuyện gia phả, nhà thờ họ và nghi lễ có những trang chuyên viết kỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Không về dự lễ khánh thành ở quê được thì gửi quà thế nào?
Bạn có thể góp vào phần quà chung của hội đồng hương, hoặc gửi trực tiếp qua trưởng thôn kèm một lời chúc viết tay để đọc trong buổi lễ. Gọi điện cho người nhà ở quê nhờ chụp vài tấm ảnh hôm khánh thành để biết món quà đã đến nơi.
Có nên tặng tiền mặt cho thôn thay hiện vật?
Tiền mặt cũng là một cách, nhưng nên đưa qua sổ quỹ của thôn, có người nhận ký rõ ràng và được thông báo trong cuộc họp thôn. Nhiều hội đồng hương chọn hiện vật vì bà con nhìn thấy được và đỡ phải lo chuyện quản lý tiền.
Quà mừng khánh thành nhà văn hoá có nên khắc tên cá nhân?
Nên khắc tên tập thể như con em xa quê, hội đồng hương, tên công ty của người con xa quê nếu đó là quà của công ty. Khắc tên cá nhân lên đồ dùng chung dễ gây so bì và không hợp với tinh thần của một công trình chung.
Tranh treo ở nhà văn hoá thôn nên vẽ gì?
Cảnh làng mình là lựa chọn được bà con thích nhất: cánh đồng, con sông, cây đa đầu làng, cổng làng cũ. Có thể nhờ hoạ sĩ vẽ từ ảnh xưa do người già trong làng giữ. Tránh đề tài lạ lẫm, khó hiểu hay quá cầu kỳ.
Làm sao biết thôn đang thiếu gì?
Hỏi trưởng thôn, ban phát triển thôn hoặc người phụ trách nhà văn hoá. Có thể nhờ họ lập một danh sách ngắn gồm năm bảy món, xếp theo mức cần. Danh sách đó gửi vào nhóm đồng hương để mọi người chọn góp.
Phần tiền góp còn dư sau khi mua quà thì xử lý thế nào?
Báo rõ số dư cho cả nhóm, đề xuất dùng vào một việc chung như mua thêm sách cho tủ sách thôn hoặc góp vào quỹ khuyến học. Không nên để người giữ quỹ tự quyết. Minh bạch đến đồng cuối cùng giúp lần sau mọi người vẫn sẵn lòng góp.