Bình gốm lớn là món quà mừng khánh thành và kỷ niệm thành lập rất bền: không phai màu như vải, không cần tường như tranh, đặt được ở sảnh, hai bên lối vào phòng họp hay góc phòng truyền thống. Để món quà đứng vững nhiều năm, cần chọn dáng hợp chỗ đặt, men và hoạ tiết hợp không gian, chiều cao vừa với trần và người đi lại, cùng một chân đế chắc và cách đóng gói kỹ khi chở tới.
Gốm Việt có nhiều dòng với tính cách riêng: men lam Bát Tràng, hoa lam Chu Đậu, men màu Biên Hoà, men da lươn Phù Lãng, gốm không men Bàu Trúc. Mỗi dòng kể một câu chuyện vùng đất, và đó là phần người tặng có thể kể khi trao. Bài này đi từ dáng, men, cỡ tới những chi tiết hậu cần mà nhiều người quên.
Vì sao bình gốm hợp với quà mừng đơn vị
Với một đơn vị vừa khánh thành trụ sở hay kỷ niệm năm thành lập, bình gốm có một lợi thế ít món nào có: nó không đòi hỏi bên nhận phải khoan tường, sắp xếp lại nội thất hay dành riêng một phòng. Một đôi bình đặt hai bên cửa phòng họp, một chiếc bình lớn ở góc sảnh, tự nó tạo thành điểm nhấn.
Gốm cũng là chất liệu trung tính về văn hoá. Ở hầu hết các nước, bình gốm được coi là vật trang trí trang trọng, nên rất hợp làm quà cho doanh nghiệp có nhà đầu tư nước ngoài. Gốm men tốt, nung kỹ, gần như không bị thời gian làm hỏng nếu không va đập.
Nhược điểm cũng rõ: gốm dễ vỡ khi vận chuyển, bình lớn nặng, và bình cao không có chân đế chắc có thể đổ khi người qua lại va phải. Những điểm này đều xử lý được nếu tính trước, và phần lớn bài này dành cho chúng.
Dáng bình và chỗ đặt
Dáng bình quyết định cảm giác của cả góc không gian. Bảng dưới gợi ý những dáng phổ biến và chỗ hợp.
| Dáng bình | Đặc điểm | Chỗ đặt hợp |
|---|---|---|
| Dáng cao thon, cổ dài | Thanh mảnh, tạo chiều cao | Góc sảnh trần cao, hai bên cột; cần chân đế nặng chống đổ |
| Dáng tròn bụng phình | Đầy đặn, vững | Bàn console ở sảnh, kệ thấp phòng tiếp khách |
| Bình có nắp, dáng hũ lớn | Trang trọng, cổ kính | Phòng truyền thống, sảnh có nội thất gỗ |
| Bình đôi cùng mẫu | Đối xứng, nghi lễ | Hai bên cửa phòng họp, hai bên bức tranh lớn |
| Bình dáng vuông, dáng hiện đại | Gọn, hợp nội thất tối giản | Văn phòng trẻ, trụ sở công ty công nghệ |
Nếu không biết chỗ đặt, dáng tròn bụng phình cỡ vừa là lựa chọn an toàn nhất: vững, dễ đặt trên kệ hay sàn, ít rủi ro đổ.
Men và dòng gốm: phần câu chuyện khi trao
Bát Tràng (Hà Nội). Làng gốm lâu đời bên sông Hồng, nổi tiếng với men lam vẽ tay, men rạn, men ngọc. Dễ tìm, nhiều dáng và cỡ, hợp với phần lớn không gian văn phòng.
Chu Đậu (nay thuộc Hải Phòng, vùng Hải Dương cũ). Dòng gốm hoa lam từng được xuất khẩu đi xa trong lịch sử, nay được làm lại theo phong cách cổ. Hoạ tiết dày, nét vẽ phóng khoáng, hợp với đối tác thích đồ có chiều sâu lịch sử.
Biên Hoà (Đồng Nai). Nổi tiếng với men màu xanh đồng, men chảy và lối chạm khắc kết hợp. Hợp với không gian ấm, nội thất gỗ.
Phù Lãng (Bắc Ninh). Men da lươn màu nâu vàng, nhiều sản phẩm đắp nổi. Mộc mạc, khoẻ khoắn, hợp với nhà máy, trang trại, không gian gần gũi.
Bàu Trúc (nay thuộc Khánh Hoà, vùng Ninh Thuận cũ). Gốm của người Chăm, nặn tay không dùng bàn xoay, không tráng men, nung lộ thiên. Món quà kể được câu chuyện về một cộng đồng và một cách làm gốm rất riêng.
Hoạ tiết trên bình: đọc như mỹ thuật
Hoạ tiết trên bình gốm Việt thường là hoa sen, hoa cúc, tùng hạc, cá chép, phong cảnh làng quê, sông nước, hoặc hoa văn hình học. Khi chọn bình làm quà mừng, nên chọn hoạ tiết có ý nghĩa dễ hiểu và vui: sen gợi sự thanh sạch, phong cảnh gợi quê hương, tùng hạc thường gắn với sự bền lâu. Đó là cách đọc hình tượng phổ biến trong mỹ thuật dân gian, không phải lời hứa gì về vận may.
Một số hình tượng như rồng, phượng xưa gắn với không gian cung đình, ngày nay xuất hiện rộng rãi trên đồ gốm. Dùng làm quà cho doanh nghiệp không có gì sai, nhưng nếu đối tác là người ưa sự giản dị, hoạ tiết hoa lá, phong cảnh vẫn dễ được đón nhận hơn.
Nếu muốn có hoạ tiết riêng, có thể đặt vẽ tay hình toà nhà, biểu tượng ngành nghề, hay cảnh vùng đất nơi đơn vị nhận đặt trụ sở. Việc vẽ phải làm trước khi tráng men và nung, nên cần đặt sớm và chấp nhận rằng màu sau nung có thể lệch đôi chút so với bản vẽ.
Chọn bình theo từng dịp
Khánh thành trụ sở. Một đôi bình men lam hoặc men ngọc dáng cao đặt hai bên lối vào phòng họp lớn là lựa chọn quen thuộc. Màu men nên hài hoà với nội thất; nếu sảnh nhiều đá trắng, xám, men lam và men ngọc đều nổi bật mà không chói.
Khánh thành nhà máy. Bình dáng tròn, men dày như men da lươn hay men màu, đặt trên kệ ở phòng tiếp khách. Tránh bình cao mảnh ở nơi có rung từ máy móc.
Khánh thành trường học. Cân nhắc kỹ vì có trẻ nhỏ. Nếu tặng, chọn bình cỡ vừa đặt trong phòng truyền thống hay phòng tiếp khách của nhà trường, không đặt ở hành lang hay sân.
Kỷ niệm 10 – 20 năm thành lập. Bình có hoạ tiết vẽ riêng về ngành nghề của đối tác, hoặc một đôi bình kèm dòng chữ mừng kỷ niệm viết trước khi nung.
Kỷ niệm 30 – 50 năm thành lập. Bình dáng cổ có nắp, hoạ tiết cổ điển, men lam hoặc hoa lam, đặt trong phòng truyền thống; kèm tấm thẻ giới thiệu dòng gốm và người làm.
Bình gốm làm quà cho đối tác, khách nước ngoài
Nhiều doanh nghiệp chọn gốm làm quà cho đối tác nước ngoài vì đó là chất liệu dễ hiểu ở mọi nền văn hoá, lại kể được câu chuyện Việt Nam. Với khách đến dự lễ khánh thành hay kỷ niệm rồi mang quà về nước, bình lớn không phải lựa chọn tốt: nặng, dễ vỡ, khó mang lên máy bay. Thay vào đó, một chiếc bình nhỏ hoặc một cặp bình mini đóng trong hộp lót lụa, kèm thẻ giới thiệu song ngữ, là món vừa trang trọng vừa thực tế.
Nếu món quà để lại tại văn phòng đại diện của họ ở Việt Nam, bình lớn vẫn hợp, nhưng nên hỏi người phụ trách văn phòng xem không gian có phù hợp không. Văn phòng của doanh nghiệp nước ngoài thường theo phong cách nội thất thống nhất của tập đoàn; một chiếc bình hoạ tiết dày có thể lạc lõng trong không gian tối giản.
Thẻ giới thiệu nên nói ngắn gọn về dòng gốm, vùng làm, kỹ thuật men và ý nghĩa hoạ tiết theo cách hiểu phổ biến. Tránh lời lẽ phóng đại về độ quý hiếm hay tuổi đời nếu không có căn cứ.
Tính chiều cao, cỡ bình và chân đế chống đổ
Bình quá thấp lọt thỏm trong sảnh rộng; bình quá cao trong phòng nhỏ gây cảm giác ngột ngạt và dễ đổ. Vài điểm để ước lượng:
- Đặt sàn ở sảnh trần cao: bình cao tới khoảng ngang hông người lớn trở lên mới đủ sức nặng thị giác; thấp hơn thì nên kê trên chân đế.
- Đặt trên bàn hay kệ: chiều cao bình không nên vượt quá chiều cao của đồ nội thất bên cạnh quá nhiều, để không che tầm nhìn.
- Đặt hai bên cửa: tổng chiều cao bình và đế không nên cao hơn khung cửa.
- Lối đi hẹp: chọn bình bụng nhỏ, đặt sát tường, để người đi qua không va phải.
- Ví dụ giả định: sảnh trần khoảng ba mét rưỡi, góc trống rộng; một bình cao khoảng một mét đặt trên đế thấp sẽ cân với không gian.
- Không biết chỗ đặt: hỏi bên nhận, hoặc chọn cỡ vừa có thể đặt trên kệ hay trên sàn đều được.
Bình gốm lớn nên đi kèm chân đế gỗ cứng, đáy rộng hơn đáy bình, có rãnh hoặc vòng giữ để bình không trượt. Với bình cao thon, nên đổ một ít cát sạch đựng trong túi vải vào lòng bình để hạ trọng tâm; cách này giúp bình vững hơn mà không làm hỏng bên trong.
Nơi có trẻ nhỏ như trường học, hoặc nơi đông người như sảnh khách sạn, cần cân nhắc thêm miếng đệm chống trượt dưới đế, hoặc đặt bình vào góc có vật chắn. Một bình gốm lớn đổ không chỉ vỡ món quà mà còn có thể gây thương tích.
Khi trao, hãy dặn bên nhận rằng bình chỉ để trang trí, không dùng để cắm cành lớn nặng hay đựng nước nếu nhà làm không xác nhận bình chịu được nước lâu ngày. Một số bình men chỉ tráng mặt ngoài, lòng bình để mộc có thể thấm nước và rêu mốc.
Đóng gói, chở tới và kiểm tra khi nhận
Phần lớn sự cố với quà bình gốm xảy ra trên đường tới. Trình tự an toàn:
- Yêu cầu nơi bán đóng thùng gỗ hoặc thùng các tông nhiều lớp, có xốp định hình hoặc túi khí lấp kín khoảng trống; lòng bình nhồi giấy mềm.
- Chân đế đóng riêng, không để chung thùng với bình cho khỏi va vào nhau.
- Chở bằng xe riêng có người đi kèm nếu là món lớn; không xếp thùng nằm ngang nếu nơi bán dặn để đứng.
- Giao tới nơi trước ngày lễ, có người bên nhận chứng kiến lúc mở thùng.
- Kiểm tra cả bình dưới ánh sáng: nhìn vết nứt chân chim, gõ nhẹ nghe tiếng, xem miệng và đáy có sứt mẻ không.
- Chụp ảnh lúc nhận, ký biên bản đơn giản; nếu có hư hỏng, báo nơi bán ngay trong ngày.
Đừng mang bình lớn tới thẳng buổi lễ rồi mới mở thùng. Không ai muốn phát hiện một vết nứt ngay trước mặt khách mời.
Câu hỏi thường gặp
Bình gốm làm quà khánh thành nên mua một chiếc hay một đôi?
Tuỳ chỗ đặt. Một đôi hợp với hai bên cửa, hai bên bức tranh, tạo thế đối xứng trang trọng. Một chiếc lớn hợp với góc sảnh hay bàn console. Nếu không biết chỗ, một chiếc cỡ vừa linh hoạt hơn.
Có nên viết chữ lên bình gốm tặng đối tác?
Có thể, nếu viết hoặc vẽ trước khi nung, thường ở phần thân dưới hay mặt sau, gồm tên đơn vị tặng và dịp. Chữ ghi bằng sơn sau nung dễ bong. Một tấm bảng nhỏ gắn vào chân đế là cách đơn giản và bền.
Bình gốm có cắm hoa được không?
Nhiều bình trang trí cỡ lớn không được làm để đựng nước lâu ngày. Nếu muốn cắm hoa, hỏi nơi bán bình có tráng men trong lòng không, hoặc dùng một ống đựng nước riêng đặt trong lòng bình.
Làm sao biết bình gốm có bị nứt ngầm?
Gõ nhẹ bằng đốt ngón tay quanh thân bình, tiếng trong và ngân thường là bình lành; tiếng đục, rè có thể có vết nứt. Soi đèn pin vào lòng bình, nhìn các đường mảnh khác với vân men. Kiểm tra kỹ phần đáy và miệng.
Tặng gốm Bàu Trúc làm quà doanh nghiệp có hợp không?
Hợp nếu đối tác thích đồ thủ công mộc mạc và câu chuyện văn hoá. Gốm Bàu Trúc không tráng men, màu đất nung ấm, dáng mềm mại. Kèm thẻ giới thiệu về cách làm gốm nặn tay và nung lộ thiên của người Chăm để người nhận hiểu giá trị.
Bình gốm có kỵ đặt ở đâu không?
Về mặt thực tế, tránh đặt ở lối đi hẹp, cạnh cửa ra vào hay đóng mở mạnh, nơi trẻ em chạy nhảy, hoặc ngay dưới cửa gió điều hoà làm bụi bám nhanh. Những điều này quan trọng hơn mọi quan niệm về hướng đặt.