Kỷ niệm 5 năm ngày cưới trong danh sách mốc phương Tây gọi là đám cưới gỗ, và món quà hợp thường là một món gỗ dùng được lâu trong căn nhà chung: khay trà, hộp gỗ đựng kỷ vật, bàn nhỏ, kệ sách, khung ảnh, hay một món đặt làm có khắc ngày cưới. Năm năm là lúc nhiều gia đình đã có nhà ổn định hơn, có con nhỏ, nên món gỗ bền, dùng mỗi ngày thường được quý hơn đồ trưng.
Bài này đi qua ý nghĩa của mốc gỗ, những món đáng tặng, vài loại gỗ thông dụng để bạn hỏi người bán cho đúng, cách đặt làm món riêng, và cách giữ đồ gỗ trong khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam.
Vì sao mốc năm năm gắn với gỗ
Như các mốc khác, gỗ cho năm thứ năm đến từ danh sách quà kỷ niệm phổ biến ở các nước nói tiếng Anh. Cách hiểu hay được nhắc là: sau những năm đầu mong manh như giấy, như vải, hôn nhân bắt đầu có độ chắc như gỗ, nhưng gỗ vẫn là vật sống, cần được chăm, để khô quá thì nứt, để ẩm quá thì mục. Cách đọc này là cách nói hình ảnh, không phải ý nghĩa được ai quy định.
Với nhiều gia đình Việt, mốc năm năm còn trùng với những thay đổi thật trong đời sống: con đầu đã đi nhà trẻ, có thể đã mua được nhà hoặc đã ổn định chỗ thuê lâu dài, công việc hai vợ chồng vào nếp. Đó là lúc căn nhà chung có hình hài rõ ràng, và một món gỗ đặt vào căn nhà đó có chỗ đứng thật.
Gỗ cũng là chất liệu rất gần với nhà Việt. Từ chiếc phản, bộ tủ chè, đến đôi đũa, cái thớt, đồ gỗ có mặt ở khắp nơi trong nếp sống cũ. Chọn quà gỗ cho mốc năm năm vì thế dễ tìm món có câu chuyện: một chiếc khay đặt làm ở làng nghề, một hộp gỗ khắc tay, một chiếc bàn nhỏ do người thợ quen đóng.
Những món gỗ đáng tặng nhân 5 năm ngày cưới
Khay trà hoặc khay đựng đồ. Món nhỏ, dùng hằng ngày, có thể khắc một dòng ngày cưới ở mặt dưới. Mỗi lần pha trà là một lần nhìn thấy.
Hộp gỗ đựng kỷ vật. Chiếc hộp để giữ thư, ảnh, giấy đăng ký kết hôn, những món giấy của năm đầu. Món này nối tiếp tự nhiên với những năm trước.
Thớt, đũa, muỗng gỗ tốt. Đồ bếp gỗ nguyên khối, làm kỹ, dùng được nhiều năm. Hợp với gia đình hay nấu ăn, và là món thực tế mà ít ai tự mua cho mình loại tốt.
Kệ sách, bàn nhỏ, ghế đẩu. Món lớn hơn, hợp khi gia đình vừa chuyển nhà. Nên đo chỗ đặt trước và hỏi ý người kia về kiểu dáng.
Khung ảnh gỗ. Đặt một tấm ảnh cưới và một tấm ảnh hiện tại cạnh nhau trong cùng khung. Món nhỏ mà kể được cả chặng năm năm.
Đồ gỗ cho cả nhà. Nếu đã có con, một món cả nhà cùng dùng như bàn ăn nhỏ cho con, giá treo đồ, hộp đựng đồ chơi. Quà kỷ niệm của hai người khi đó là quà cho cả gia đình mà hai người đã cùng dựng.
Vài loại gỗ thông dụng và món hợp
Bảng dưới chỉ gồm vài loại gỗ hay gặp ở cửa hàng đồ gỗ trong nước, mô tả ở mức người mua cần biết. Cùng một tên gỗ, chất lượng còn tuỳ tuổi cây, cách sấy và tay thợ.
| Loại gỗ | Đặc điểm hay được mô tả | Món thường làm | Câu nên hỏi người bán |
|---|---|---|---|
| Gỗ hương | Màu đỏ nâu, vân đẹp, có mùi thơm nhẹ, cứng | Khay, hộp, bàn trà, tượng nhỏ | Gỗ hương loại nào, nguồn gốc từ đâu, có giấy tờ không |
| Gỗ gụ | Màu nâu sẫm, thớ mịn, nặng | Tủ chè, sập, hộp, đồ thờ | Gỗ đã sấy chưa, có pha gỗ khác không |
| Gỗ xoan đào | Màu hồng nâu, dễ gia công, phổ biến | Bàn ghế, kệ, khung ảnh | Lớp hoàn thiện là dầu, sáp hay sơn PU |
| Gỗ sồi, óc chó (nhập khẩu) | Vân rõ, màu sáng (sồi) hoặc nâu sô cô la (óc chó) | Bàn, kệ, thớt, đồ nội thất hiện đại | Gỗ nguyên khối hay ván ghép, ván dán phủ mặt |
| Tre ép, tre nguyên cây | Nhẹ, bền nếu xử lý chống mọt tốt | Khay, hộp, đũa, đồ bếp | Đã xử lý chống mọt bằng cách nào |
Một số loại gỗ quý ở Việt Nam thuộc diện quản lý chặt về khai thác và buôn bán. Khi mua món gỗ quý, nên hỏi giấy tờ nguồn gốc hợp pháp, và nếu không rõ thì chọn loại gỗ phổ thông có nguồn gốc minh bạch. Món quà kỷ niệm không nên đi kèm một câu hỏi không có lời đáp.
Đặt làm một món gỗ khắc ngày cưới
Món gỗ đặt làm riêng mang dấu ấn của hai người rõ nhất. Một trình tự nhiều người dùng:
- Bắt đầu sớm, khoảng một đến hai tháng trước ngày kỷ niệm, vì xưởng nhỏ thường có hàng chờ và gỗ cần thời gian hoàn thiện.
- Chọn món và kích thước trước, đo chỗ đặt trong nhà nếu là món lớn.
- Tìm xưởng hoặc thợ nhận làm theo yêu cầu, xem các món họ đã làm, hỏi rõ loại gỗ, lớp hoàn thiện và thời gian.
- Chuẩn bị dòng chữ khắc: ngắn gọn, ví dụ tên hai người và ngày cưới, hoặc một chữ hai người cùng chọn. Kiểm kỹ chính tả và ngày tháng.
- Xin xem bản phác hoặc mẫu chữ khắc trước khi thợ làm thật; chữ đã khắc vào gỗ thì không sửa được.
- Nhận hàng, kiểm mối ghép, bề mặt, chữ khắc; hỏi thợ cách lau chùi và bảo dưỡng lớp hoàn thiện.
Chữ khắc nên đặt ở mặt dưới hoặc mặt trong nếu món dùng hằng ngày, để không bị mòn và để món đồ vẫn hợp với nhiều kiểu trang trí sau này.
Kiểm món gỗ ở mức người tặng
Không cần là thợ mộc, bạn vẫn có thể kiểm vài điểm cơ bản trước khi nhận món gỗ:
- Mối ghép: lắc nhẹ, món đồ không kêu, không lung lay; mối ghép mộng khít, không có khe hở lớn bị trám bột.
- Bề mặt: vuốt tay thấy mịn, không có dằm; vân gỗ liền, không có vết nứt dọc thớ.
- Mùi: món mới có thể có mùi dầu hoặc sơn nhẹ; mùi hắc nồng kéo dài là dấu hiệu lớp sơn chưa khô hoặc chất lượng kém.
- Mọt: kiểm mặt dưới, góc khuất xem có lỗ nhỏ và bột gỗ mịn rơi ra không.
- Độ cong vênh: đặt trên mặt phẳng, các chân chạm đều, mặt bàn không vênh.
- Lớp hoàn thiện: hỏi rõ là dầu, sáp hay sơn PU, vì mỗi loại cần cách lau chùi khác nhau.
Món gỗ thủ công có những vết nhỏ không đều là chuyện bình thường, nhiều người coi đó là dấu tay người thợ. Thứ cần tránh là lỗi ảnh hưởng tới độ bền, như nứt, mọt, mối ghép lỏng.
Quà gỗ không phải đồ vật: trồng một cái cây
Một cách hiểu khác của mốc gỗ là trồng một cái cây. Nếu gia đình có vườn ở quê, mảnh sân nhỏ, hay được phép trồng cây ở khu đất chung, hai vợ chồng cùng trồng một cây ăn quả hoặc cây bóng mát vào ngày kỷ niệm năm năm. Mười năm, hai mươi năm sau, cây lớn lên cùng gia đình, và con cái biết cây đó được trồng vào ngày nào.
Ở chung cư, một chậu cây lâu năm trong chậu gốm tốt ở ban công cũng mang ý tương tự. Chọn loại cây hợp với nắng, gió của căn hộ, và chậu đủ lớn để cây sống lâu. Quà kiểu này cần chăm sóc, nên hợp với cặp vợ chồng thích cây và có thời gian.
Dù trồng ở đâu, nên chụp một tấm ảnh hai người bên cây non, ghi ngày tháng, cất vào hộp kỷ niệm. Hằng năm vào đúng ngày cưới, chụp thêm một tấm ở cùng chỗ. Chuỗi ảnh ấy là một món quà tự lớn lên, và trẻ con trong nhà thường rất thích xem.
Giữ đồ gỗ bền trong khí hậu nóng ẩm
Khí hậu Việt Nam là thử thách lớn với đồ gỗ: mùa nồm ở miền Bắc làm gỗ hút ẩm, nở ra; mùa khô và phòng máy lạnh làm gỗ co lại, dễ nứt. Đồ gỗ tốt đã được sấy kỹ trước khi làm sẽ ít bị ảnh hưởng hơn, nhưng cách dùng vẫn quan trọng.
Đặt đồ gỗ tránh nắng chiếu trực tiếp và tránh sát cửa gió máy lạnh. Lau bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô ngay, không để nước đọng. Với đồ hoàn thiện bằng dầu hoặc sáp, thỉnh thoảng bôi lại một lớp mỏng theo hướng dẫn của người thợ; với đồ phủ sơn PU thì chỉ cần lau sạch, tránh chất tẩy mạnh.
Đồ gỗ dùng trong bếp như thớt, đũa cần rửa và để khô thoáng, không ngâm nước lâu, không cho vào máy rửa bát. Nếu thấy dấu hiệu mọt, nên hỏi thợ cách xử lý thay vì tự dùng hoá chất. Chăm sóc đúng cách, một món gỗ tốt có thể theo gia đình đến mốc kỷ niệm 25 năm, 50 năm và được trao tiếp cho con cháu.
Trao quà gỗ năm năm: lời đề tặng và lúc trao
Món gỗ thường được trao trong một khoảnh khắc yên tĩnh ở nhà, vì nó là đồ của căn nhà chung. Nhiều cặp đôi chọn buổi sáng ngày kỷ niệm, đặt món quà vào đúng chỗ nó sẽ ở, như khay trà trên bàn uống nước, hộp gỗ trên kệ, rồi để người kia tự phát hiện. Cách này hợp với món dùng hằng ngày hơn là gói kín trao tay.
Dòng đề tặng nên gắn với chặng năm năm. Ngoài tên và ngày cưới, có người khắc thêm hai chữ "năm năm" hoặc năm cưới và năm kỷ niệm đặt cạnh nhau. Nếu không khắc, một tấm thẻ viết tay để trong hộp gỗ cũng đủ, và tấm thẻ đó sau này thành một kỷ vật trong chính chiếc hộp.
Nếu đã có con, mời con cùng trao. Một em bé ba bốn tuổi bưng chiếc khay gỗ ra cho bố hoặc mẹ là cảnh cả nhà nhớ lâu. Và nếu hai người cùng chuẩn bị quà cho nhau, món gỗ của người này và lá thư của người kia đặt chung một chỗ là đủ cho một ngày kỷ niệm trọn vẹn.
Câu hỏi thường gặp
Kỷ niệm 5 năm ngày cưới gọi là gì?
Trong danh sách mốc kỷ niệm phổ biến ở các nước nói tiếng Anh, năm thứ năm gọi là đám cưới gỗ. Một số bản hiện đại gợi ý thêm đồ bạc dùng trên bàn ăn. Ở Việt Nam, tên đám cưới gỗ được biết tới nhưng không phổ biến bằng đám cưới bạc, đám cưới vàng.
Quà gỗ cho mốc 5 năm có cần là gỗ quý không?
Không cần. Một món gỗ phổ thông được làm kỹ, dùng được lâu thường có giá trị hơn món gỗ quý mà không rõ nguồn gốc. Nếu chọn gỗ quý, nên hỏi giấy tờ nguồn gốc hợp pháp vì một số loại thuộc diện quản lý chặt.
Nên khắc gì lên món quà gỗ kỷ niệm 5 năm?
Ngắn gọn là tốt nhất: tên hai người và ngày cưới, hoặc ngày cưới và chữ "năm năm". Có cặp chọn một chữ có ý nghĩa với cả hai. Kiểm kỹ chính tả và ngày tháng trước khi thợ khắc, vì chữ khắc trên gỗ không sửa được.
Đặt làm đồ gỗ khắc chữ mất bao lâu?
Tuỳ món và tuỳ xưởng, món nhỏ có khi vài ngày, món lớn đặt làm từ đầu có thể vài tuần. Nên bắt đầu sớm một đến hai tháng trước ngày kỷ niệm để có thời gian duyệt mẫu và sửa nếu cần.
Đồ gỗ mới mua có mùi sơn thì xử lý thế nào?
Để món đồ ở chỗ thoáng gió, không có nắng gắt, vài ngày đến vài tuần mùi sẽ giảm. Nếu mùi hắc nồng không giảm, nên hỏi lại người bán về loại sơn đã dùng. Với đồ bếp như thớt, nên chọn loại hoàn thiện bằng dầu dùng được cho thực phẩm.
Có món gỗ nào hợp làm quà cho cả hai vợ chồng cùng dùng không?
Bàn trà, khay trà, kệ sách, hộp đựng kỷ vật là những món cả hai cùng dùng. Nếu đã có con, một món cho cả nhà như bàn ăn nhỏ hay giá treo đồ cũng là lựa chọn ấm áp. Quan trọng là món đồ có chỗ trong đời sống chung.