Quà cưới cha mẹ tặng con thường gồm ba nhóm: của để dành cho đôi vợ chồng mới (tiền tiết kiệm, một phần đất hoặc nhà, vàng), đồ dùng lâu năm cho tổ ấm (bộ đồ ăn, chăn gối tốt, đồ gỗ, đồ bếp), và một món mang ký ức của nhà mình. Món nào cũng quý nếu con dùng được, cha mẹ không phải gồng sức, và mọi người hiểu rõ món đó là cho ai.
Bài này không bàn về vàng cưới đeo trong lễ hay phong bì mừng, hai chuyện đã có quy ước riêng của từng nhà. Phần dưới đi vào những món cha mẹ trao ngoài hai thứ đó: chọn sao cho con dùng thật, làm sao để món quà lớn không thành chuyện khó nói về sau, và trao vào lúc nào trong chuỗi ngày cưới cho trọn tình mà không phô trương.
Cha mẹ Việt thường cho con gì khi lập gia đình, xưa và nay
Trong nếp cũ ở nông thôn Bắc Bộ, con gái về nhà chồng thường mang theo một ít đồ gọi chung là của hồi môn: chăn màn, quần áo, nồi niêu, đôi khi là chiếc rương gỗ, mâm đồng hay vài chỉ vàng. Con trai ở lại với cha mẹ thì được chia phần ruộng, gian nhà hoặc ra ở riêng trên một góc vườn. Mỗi vùng, mỗi dòng họ có cách làm khác nhau, và khá nhiều gia đình không theo khuôn nào cả, tuỳ hoàn cảnh lúc đó.
Ngày nay ranh giới giữa nhà trai và nhà gái mờ đi. Nhiều cha mẹ chia đều cho con trai lẫn con gái, nhiều đôi trẻ ở thành phố, xa quê, sống trong căn hộ thuê. Món quà vì thế chuyển từ đồ cồng kềnh sang thứ gọn và linh hoạt hơn: một khoản tiết kiệm, một phần tiền góp mua nhà, một bộ đồ bếp tốt, một món đồ gỗ nhỏ mà con mang theo được khi chuyển chỗ.
Điều không đổi là ý nghĩa: cha mẹ trao cho con chút vốn liếng để bắt đầu và một dấu hiệu rằng con vẫn là người của nhà mình dù đã có gia đình riêng. Giữ được ý đó thì món quà lớn hay nhỏ đều đúng. Làm quà thành dịp so bì với thông gia, với họ hàng, hay thành gánh nợ của chính cha mẹ thì lại đi ngược với điều mình muốn trao.
Ba nhóm quà cưới cha mẹ hay trao và điều cần nghĩ trước
Bảng dưới gom các món hay gặp nhất. Cột cuối là điều nên cân nhắc trước khi quyết, không phải lời khuyên chọn nhóm nào.
| Nhóm quà | Ví dụ thường gặp | Hợp khi | Điều cần nghĩ trước |
|---|---|---|---|
| Của để dành | Sổ tiết kiệm, khoản góp mua nhà, một phần đất, vàng miếng cất giữ | Đôi trẻ sắp mua nhà, sắp có con, hoặc cha mẹ muốn chia phần sớm | Đứng tên ai, tặng chung hay riêng, có cần giấy tờ công chứng |
| Đồ dùng lâu năm | Bộ đồ ăn, bộ nồi tốt, chăn gối, tủ gỗ, bàn ăn, bộ ấm chén | Đôi trẻ dọn về nhà mới hoặc ra ở riêng | Hỏi kích thước nhà, gu của con, tránh mua trùng với quà của khách |
| Món mang ký ức | Bộ ấm của ông, máy khâu của bà, chiếc đồng hồ của bố, cuốn album gia đình | Nhà có đồ cũ còn tốt và có câu chuyện | Hỏi ý anh chị em khác, kể rõ chuyện món đồ khi trao |
| Món kết hợp | Một bộ đồ gỗ đặt làm kèm thư tay, một khoản tiết kiệm kèm cuốn sổ ghi chuyện nhà | Cha mẹ muốn quà vừa dùng được vừa có lời nhắn | Đừng để phần vật chất lấn mất phần lời nhắn |
Phần lớn gia đình trao một món chính và một món nhỏ đi kèm. Ba bốn món lớn cùng lúc thường khiến con khó nhận, nhất là khi bên thông gia trao ít hơn.
Đồ dùng lâu năm: chọn sao cho con dùng thật
Hỏi con trước, hỏi cụ thể. Câu "con cần gì" thường nhận về câu "thôi mẹ ạ". Hỏi cụ thể hơn: bếp nhà con là bếp từ hay bếp gas, bàn ăn mấy chỗ, phòng ngủ rộng chừng nào. Một bộ nồi đẹp nhưng không dùng được trên bếp từ là món quà nằm trong tủ.
Ưu tiên ít mà bền. Một bộ bát đĩa sứ trắng đủ cho tám người, một bộ chăn gối vải tốt, một cái bàn gỗ chắc dùng hàng chục năm đáng giá hơn cả xe đồ gia dụng mua vội. Đồ dùng hằng ngày nhắc con nhớ cha mẹ mỗi bữa cơm, đó là phần giá trị không đo bằng tiền.
Tránh mua trùng với quà khách. Bạn bè của đôi trẻ hay tặng đồ điện gia dụng. Cha mẹ nên hỏi con danh sách đã có hoặc đã được hứa tặng, rồi chọn món khác hẳn, thường là món lớn hoặc món lâu dài mà bạn bè ít khi mua.
Chọn đồ hợp nếp sống của con, không phải của mình. Mẹ quen tủ chè gỗ gụ, con thích kệ gỗ sáng màu, gọn. Món quà là để con sống, nên gu của con đi trước; phần của cha mẹ nằm ở chất lượng và độ bền.
Đồ gỗ, đồ gốm thủ công là lựa chọn đáng cân nhắc. Một chiếc bàn trà gỗ, một bộ bình gốm men tốt có tuổi thọ dài, càng dùng càng có dấu tay người. Nếu muốn món có ghi chất liệu rõ ràng, bạn có thể xem thêm các món mỹ nghệ trên Vật Phẩm Phong Thủy trước khi ra cửa hàng hỏi thêm.
Của để dành và tài sản lớn: nói rõ tặng chung hay tặng riêng
Đây là phần cha mẹ hay ngại nói thẳng, và cũng là phần dễ sinh chuyện nhất về sau. Khi cha mẹ trao một khoản tiền lớn, một phần đất hay góp tiền mua nhà, câu hỏi đầu tiên cần có câu trả lời rõ là: món này tặng cho riêng con mình, hay tặng chung cho cả hai vợ chồng. Theo nguyên tắc chung của pháp luật hôn nhân và gia đình, tài sản được tặng cho riêng một người trong thời kỳ hôn nhân có thể là tài sản riêng của người đó, còn tặng chung thì là tài sản chung. Cách xác định cụ thể phụ thuộc vào giấy tờ và hoàn cảnh, nên với tài sản lớn, gia đình nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.
Với nhà đất, việc tặng cho phải làm thủ tục theo quy định hiện hành, thường gồm văn bản tặng cho được công chứng hoặc chứng thực và đăng ký sang tên. Đừng dừng ở câu nói trong bữa cơm "mảnh đất này bố mẹ cho các con". Lời nói đó ấm lòng hôm nay nhưng không đủ để bảo vệ ai nếu nhiều năm sau gia đình có biến cố.
Nói rõ không có nghĩa là thiếu tin tưởng con dâu, con rể. Nhiều cha mẹ chọn tặng chung để thể hiện sự đón nhận, nhiều cha mẹ chọn tặng riêng vì muốn giữ phần cho con mình. Cả hai đều chính đáng. Điều quan trọng là quyết định có chủ ý, nói với con một cách bình tĩnh trước ngày cưới, và giấy tờ khớp với lời nói. Sổ tiết kiệm đứng tên ai, góp vào căn nhà nào với tỷ lệ bao nhiêu, nên ghi lại thành một tờ giấy có chữ ký của những người liên quan.
Khi hai bên thông gia trao cho con khác nhau
Chuyện hai bên gia đình có điều kiện khác nhau là bình thường. Bên này góp được tiền mua nhà, bên kia chỉ sắm được bộ đồ ăn và chăn gối. Vấn đề chỉ nảy sinh khi món quà bị đặt cạnh nhau để so, nhất là khi được công bố trên sân khấu tiệc cưới hay kể lại với họ hàng.
Cách nhiều gia đình làm cho êm là trao món lớn ở chỗ riêng, chỉ trong nhà, và trên lễ thì mỗi bên chỉ trao một món tượng trưng có giá trị tinh thần. Bên có điều kiện hơn tránh kể số tiền, tránh nói kiểu "nhà mình lo hết". Bên ít điều kiện hơn không cần thấy mình kém: một bộ chăn gối mẹ tự may, một chiếc bàn bố tự đóng, một cuốn album ảnh con từ lúc bé là món quà mà tiền không mua được.
Đôi trẻ cũng có phần việc ở đây. Hai vợ chồng nên thống nhất không so sánh quà của hai bên trước mặt ai, và cảm ơn mỗi bên theo cách riêng. Khi cha mẹ thấy món quà của mình được trân trọng đúng mức, chuyện bên nào trao nhiều hơn tự khắc nhẹ đi.
Trao vào lúc nào và nói gì
Chuỗi ngày cưới có nhiều thời điểm để trao quà. Mỗi thời điểm hợp với một loại quà khác nhau:
- Vài ngày trước cưới, trong bữa cơm riêng của gia đình: lúc hợp nhất để trao của để dành và giấy tờ. Không có khách, cha mẹ nói được điều mình muốn dặn, con hỏi được điều con chưa rõ.
- Sáng ngày cưới, trước lễ gia tiên: nhiều nhà trao lúc này những món nhỏ mang ký ức, như chiếc khăn, cuốn sổ, lá thư tay. Thời gian gấp, nên chọn món gọn, lời ngắn.
- Trong lễ gia tiên hoặc trên sân khấu tiệc cưới: chỉ nên trao món tượng trưng. Nếu cha mẹ muốn nói vài câu, một hai câu là đủ, ví dụ "Bố mẹ trao các con bộ bát này, mong nhà các con bữa nào cũng đông đủ".
- Khi đôi trẻ dọn về nhà mới: lúc hợp để mang đồ dùng lâu năm tới, cùng con xếp đặt. Món quà khi đó gắn với căn nhà thật chứ không nằm trong đống quà cưới chưa mở.
- Ghi một dòng đề tặng ngắn: nếu món quà khắc hay kèm thẻ được, một dòng gồm ai tặng, dịp gì, ngày nào là đủ. Phần lời dài hơn để trong thư tay.
Nếu cha mẹ ngại nói trước đông người, một lá thư tay đặt trong hộp quà đôi khi được con đọc đi đọc lại nhiều năm sau, lâu hơn mọi bài phát biểu.
Những chỗ hay vướng khi cha mẹ chuẩn bị quà cưới cho con
Một vài tình huống thường gặp và cách nhiều gia đình đã xử lý:
- Cha mẹ vay mượn để lo quà cho bằng người: món quà khi đó thành gánh lo của cả nhà, kể cả của đôi trẻ khi biết chuyện. Quà vừa sức mới là quà con nhận được thoải mái.
- Hứa cho rồi không làm giấy tờ: lời hứa dễ bị quên hoặc hiểu khác nhau theo thời gian, nhất là khi có thêm anh chị em lập gia đình sau.
- Cho con này nhiều hơn con kia mà không giải thích: anh chị em khác có thể chạnh lòng. Nếu có lý do (con cưới trước được góp nhà, con cưới sau sẽ được phần khác), nên nói rõ với cả nhà.
- Mua đồ theo gu của mình: món quà nằm trong kho, cha mẹ buồn, con áy náy. Hỏi trước bao giờ cũng tốt hơn.
- Trao trên sân khấu một khoản lớn đọc to: dễ tạo áp lực cho bên thông gia và cho khách. Món lớn trao riêng, trên lễ chỉ là tượng trưng.
- Quên phần lời nhắn: món quà vật chất dùng rồi cũ, lời dặn của cha mẹ trong ngày con lập gia đình thì con giữ lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ có nhất thiết phải cho con vàng khi cưới không?
Không có quy định nào bắt buộc. Vàng là tập quán phổ biến ở nhiều vùng vì dễ cất giữ, nhưng nhiều gia đình thay bằng sổ tiết kiệm, đồ dùng hay món đồ gia truyền. Điều quan trọng là món quà vừa sức gia đình và đôi trẻ dùng được.
Nên tặng tiền mặt hay đồ dùng cho con khi cưới?
Tuỳ hoàn cảnh của con. Nếu đôi trẻ sắp mua nhà hay đã có đủ đồ, tiền hoặc khoản tiết kiệm linh hoạt hơn. Nếu con sắp dọn về nhà mới, đồ dùng lâu năm có giá trị gắn bó hơn. Nhiều nhà chọn một khoản để dành kèm một món đồ nhỏ có ý nghĩa.
Có cần viết giấy khi cha mẹ cho con tiền góp mua nhà không?
Với khoản lớn, nên có. Một tờ giấy ghi rõ số tiền, cho ai, cho chung hay cho riêng, có chữ ký của các bên giúp tránh hiểu lầm về sau. Với nhà đất thì cần làm thủ tục tặng cho theo quy định hiện hành; nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư.
Bố mẹ chồng và bố mẹ vợ có nên bàn với nhau về quà cưới cho con không?
Không bắt buộc, nhưng nếu hai bên thân thiết thì trao đổi sơ qua giúp tránh mua trùng và tránh chênh lệch quá lộ khi trao trên lễ. Có thể chỉ cần thống nhất món nào trao riêng, món nào trao trong lễ, không cần nói số tiền.
Con không muốn nhận quà lớn từ cha mẹ thì sao?
Nhiều người trẻ ngại nhận vì biết cha mẹ còn phải lo tuổi già. Cha mẹ có thể giữ lại một phần làm quỹ riêng của mình, hoặc đổi thành món nhỏ mà con thật sự cần. Nói chuyện thẳng thắn về điều kiện của cả hai phía thường nhẹ nhàng hơn là ép con nhận.
Quà cưới của cha mẹ có cần đưa lên sân khấu tiệc cưới không?
Không cần. Nhiều gia đình chỉ trao món tượng trưng trên lễ, còn phần chính trao trong bữa cơm riêng. Cách này giữ được không khí ấm áp, tránh để khách so sánh giữa hai bên gia đình và giúp cha mẹ nói được lời dặn thật lòng.