Tranh đôi chim là đề tài quen thuộc nhất của quà cưới vì hình ảnh hai con chim bên nhau nói ngay ý gắn bó, nhưng mỗi loài chim mang một lời chúc khác: uyên ương là vợ chồng quấn quýt, chim khách là tin vui, đôi hạc là cùng nhau sống lâu, chim nhạn là chung thuỷ theo lễ xưa. Chọn đúng loài, đúng bố cục thì món quà nói đúng điều bạn muốn chúc.
Cũng có những bức chim đẹp mà không hợp đám cưới: chim bay về hai phía, chim lẻ một con, hay những tích như cầu Ô Thước vốn là chuyện tình chia ly. Bài này đọc từng đề tài theo văn hoá và mỹ thuật dân gian, gợi ý chất liệu, tặng cho đôi trẻ hay cho ông bà kỷ niệm cưới, và nói vài câu có ý khi trao.
Uyên ương: lời thơ và chuyện thật của loài chim
Uyên ương là một loài vịt sống ở vùng Đông Á, con trống có bộ lông sặc sỡ với hai chiếc lông cánh dựng lên như cánh buồm nhỏ, con mái màu nâu xám giản dị. Tên gọi ghép từ "uyên" chỉ con trống và "ương" chỉ con mái. Thơ ca chữ Hán dùng uyên ương để nói vợ chồng không rời nhau, và trên đồ cưới, đôi uyên ương bơi giữa sen là đề tài rất phổ biến.
Về sinh học, các quan sát cho thấy uyên ương thường ghép đôi theo từng mùa sinh sản, không nhất thiết trọn đời như lời thơ. Điều này không làm hỏng ý nghĩa của bức tranh: hình tượng văn hoá vốn là lời ước nguyện, không phải bài học động vật. Biết chi tiết này chỉ giúp bạn trả lời vui vẻ nếu có ai đó trong bữa tiệc hỏi lại.
Khi chọn tranh uyên ương, nhìn kỹ để thấy đủ cả trống lẫn mái. Nhiều bức vẽ hai con trống sặc sỡ cho đẹp mắt; người tinh ý sẽ nhận ra. Một đôi đúng nghĩa có một con rực rỡ, một con giản dị, đó cũng là chi tiết dễ kể khi trao: vợ chồng không cần giống nhau, chỉ cần bơi cùng một hướng. Trên đồ gốm, đồ thêu, uyên ương hay được cách điệu bằng vài nét màu, khi đó hãy nhìn hai chiếc lông cánh dựng lên ở con trống để nhận ra loài chim.
Các loài chim trên quà cưới và lời chúc
Bảng dưới gom những loài chim hay gặp trên tranh, tranh thêu, gốm, đồ sơn mài làm quà cưới và quà kỷ niệm cưới.
| Loài chim, bố cục | Lời chúc thường đọc | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Đôi uyên ương giữa sen | Vợ chồng quấn quýt, nối dài | Đôi trẻ, quà của bạn thân, anh chị em |
| Chim khách đậu cành mai (hỷ thượng mi sao) | Tin vui tới, mừng rỡ hiện lên nét mặt | Đôi trẻ, quà mừng tin vui nói chung |
| Đôi hạc dưới tùng | Cùng nhau sống lâu | Ông bà kỷ niệm cưới lâu năm |
| Đôi chim đầu bạc với mẫu đơn | Đủ đầy tới lúc đầu bạc | Quà của cha mẹ, cô dì cho đôi trẻ |
| Đôi én bay cùng hướng | Mùa xuân, khởi đầu mới | Đôi trẻ cưới vào mùa xuân |
| Long phụng | Âm dương hoà hợp, trang trọng | Đồ cưới truyền thống, quà của người lớn |
Ở mọi loài, hai điều làm nên một bức tranh quà cưới tốt: hai con chim gần nhau, hướng về nhau hoặc cùng về một phía, và không gian quanh chúng tươi sáng. Bố cục đẹp mà hai con chim quay lưng lại nhau thì dù loài chim nào cũng nên đổi bức khác.
Chim khách, chim nhạn và hạc: ba lời chúc ít người để ý
Chim khách. Người Việt có nếp nghĩ chim khách kêu trước nhà là sắp có khách tới. Trong hội hoạ chữ Hán, chim khách gọi là hỷ thước, tức chim báo vui; một con chim khách đậu trên cành mai được đọc là "hỷ thượng mi sao", niềm vui hiện lên đầu mày. Đề tài này hợp với đám cưới, cũng hợp với tin vui nói chung. Ở Việt Nam, chim khách còn hay xuất hiện trên tranh sơn mài, tranh khắc gỗ với dáng đuôi dài, thân trắng đen, rất dễ nhận ra.
Chim nhạn. Trong lễ cưới cổ của người Hoa, sách Nghi lễ ghi chú rể mang chim nhạn tới nhà gái, vì người xưa tin nhạn sống theo đôi và bay theo mùa có thứ tự. Ngày nay ít ai còn dùng chim nhạn trong nghi lễ, nhưng biết điển này giúp bạn hiểu vì sao trên một số đồ cưới cổ có hình đôi nhạn.
Đôi hạc. Hạc mang ý trường thọ, nên đôi hạc hợp với quà kỷ niệm cưới lâu năm hơn là đám cưới đôi trẻ. Con cháu tặng ông bà kỷ niệm năm mươi năm một bức đôi hạc là lời chúc cả hai cùng khoẻ, cùng già bên nhau.
Chim lẻ, chim nhỏ. Một con chim sẻ, một con chim chích đậu cành là tranh hoa điểu nhẹ nhàng, đẹp trong phòng khách, nhưng với quà cưới thì thiếu chữ "đôi". Nếu thích bức chim lẻ, giữ nó cho dịp khác, như mừng nhà mới hay tặng người yêu tranh hoa điểu, nơi một con chim nhỏ trên cành là đủ duyên.
Tích cầu Ô Thước: đẹp nhưng nên cân nhắc
Ngưu Lang Chức Nữ là chuyện tình rất nổi tiếng: chàng chăn trâu và nàng tiên dệt vải yêu nhau, bị ngăn cách bởi sông Ngân, mỗi năm chỉ gặp nhau một lần vào đêm mồng bảy tháng bảy âm lịch, khi đàn quạ và chim khách bắc cầu cho họ qua sông. Người Việt gắn tích này với mưa ngâu đầu tháng bảy, coi đó là nước mắt của đôi lứa gặp rồi lại xa.
Tranh cầu Ô Thước vì vậy có chim, có đôi lứa, nhìn qua tưởng hợp quà cưới. Nhưng cốt lõi câu chuyện là chia ly, gặp nhau một lần mỗi năm. Tặng đôi trẻ bức tranh ấy, người hiểu tích sẽ thấy lời chúc lệch hẳn. Đây không phải điều kiêng kỵ theo nghĩa xui rủi, chỉ là lời chúc không trúng.
Ngược lại, với đôi vợ chồng đang phải sống xa nhau vì công việc, một người đi làm xa, bức tranh cầu Ô Thước có khi lại là món quà thấu hiểu, nói rằng khoảng cách không làm tình cảm nhạt đi. Đọc đúng tích thì chọn được đúng người. Ngày thất tịch mồng bảy tháng bảy ở nhiều nước Á Đông còn được xem như ngày của các đôi lứa; với đôi trẻ biết và thích tích này, một món quà nhỏ tặng đúng ngày ấy, thay vì ngày cưới, lại rất duyên.
Chọn bức đôi chim theo ngôi nhà của đôi trẻ
Quà cưới của người thân thường vào ở cùng đôi trẻ trong căn nhà đầu tiên của họ, và căn nhà ấy rất khác nhau. Một căn hộ thuê nhỏ ở thành phố lớn chỉ có một mảng tường trống cạnh bàn ăn; một ngôi nhà ống mới xây có phòng khách rộng; một đôi về sống chung với cha mẹ thì phòng riêng của họ là căn phòng nhỏ trên gác. Bức tranh hợp nhất là bức vừa với chỗ treo thật, không phải bức đẹp nhất ở cửa hàng.
Với căn hộ nhỏ, tranh thêu hoặc tranh lụa khổ vừa, khung mảnh, màu nhẹ là đủ; tranh sơn mài khổ lớn sẽ áp đảo cả căn phòng. Với nhà rộng, có thể chọn bộ hai bức đôi chim treo cạnh nhau, hoặc một bức ngang dài. Với đôi trẻ sống chung cùng cha mẹ, bức tranh nhỏ treo phòng riêng thường được quý hơn bức lớn phải treo ở phòng khách chung, nơi cha mẹ mới là người quyết định cách bày.
Đừng ngại hỏi đôi trẻ hoặc người nhà về chỗ treo trước khi mua. Câu hỏi ấy không làm mất bất ngờ, nó chỉ cho thấy bạn nghĩ tới cuộc sống thật của họ sau ngày cưới. Nếu muốn giữ bất ngờ, hỏi khéo người mẹ hoặc anh chị em của cô dâu chú rể.
Chất liệu cho tranh đôi chim làm quà cưới
Quà cưới quý thường đi theo đôi trẻ nhiều năm, qua vài lần chuyển nhà. Chọn chất liệu bền và dễ mang theo là điều đáng tính.
- Tranh thêu tay: lông chim thêu có độ bóng, chuyển màu mềm; nhẹ, dễ treo, nhưng cần tránh ẩm.
- Tranh sơn mài: bền, sang, hợp phòng khách; nặng hơn và cần đinh treo chắc.
- Tranh lụa: thanh nhã, hợp đôi trẻ thích không gian nhẹ nhàng; nên có khung kính.
- Gốm, sứ: đôi bình, đĩa vẽ đôi chim; hợp nhà nhỏ, dùng được như vật trang trí kệ.
- Gỗ chạm, khảm trai: hợp đôi trẻ ở nhà gỗ, nhà truyền thống của gia đình.
- Tranh in trên vải canvas: nhẹ, rẻ hơn, dễ mang khi chuyển nhà; nói rõ là bản in khi tặng.
Hỏi người bán xuất xứ và tay nghề, xin ghi chú chất liệu kèm theo quà. Bạn cũng có thể xem thêm các món quà mỹ nghệ có ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy để so trước khi quyết định.
Trao bức tranh đôi chim cho đôi trẻ
Tranh đôi chim là quà của người thân gần, thường trao riêng. Vài bước giúp phần trao có ý:
- Chọn thời điểm riêng, trước hoặc sau ngày cưới, khi đôi trẻ có thời gian mở quà, không phải giữa lúc chụp ảnh với khách.
- Mở lớp bọc trước mặt hai người, để cả hai cùng nhìn bức tranh một lúc.
- Nói tên loài chim và lời chúc của nó: uyên ương là quấn quýt, chim khách là tin vui, đôi hạc là cùng sống lâu.
- Nếu là bức uyên ương, chỉ cho đôi trẻ con trống và con mái, kể chuyện hai con khác nhau mà vẫn bơi cùng hướng.
- Ghi dòng đề tặng ở mặt sau khung: ai tặng, nhân dịp cưới, ngày tháng năm.
Nếu tranh được gửi tới nhà trước ngày cưới, kèm một tấm thiệp viết tay kể ngắn lời chúc của loài chim trong tranh. Đôi trẻ bận rộn những ngày ấy, nhưng tấm thiệp sẽ được đọc lại khi họ treo tranh lên.
Với quà kỷ niệm cưới vàng của ông bà, để các cháu cùng trao, mỗi cháu nói một câu ngắn; bức đôi hạc lúc ấy mang theo giọng nói của cả một thế hệ.
Câu hỏi thường gặp
Tranh uyên ương có hợp treo phòng ngủ vợ chồng không?
Về thẩm mỹ, uyên ương là đề tài ấm áp, nhiều đôi vợ chồng thích treo ở phòng riêng. Chọn khổ vừa, màu dịu. Việc đặt theo hướng phong thủy không phải nội dung bài này; chỉ cần nơi treo khô ráo, không nắng gắt.
Đôi chim bồ câu có hợp làm quà cưới không?
Bồ câu trắng trong văn hoá phương Tây gắn với hoà bình và tình yêu, nên hợp với đôi trẻ thích phong cách hiện đại. Trong tranh truyền thống Á Đông bồ câu ít xuất hiện hơn uyên ương, chim khách, nhưng không có gì không hợp.
Có nên tặng tranh long phụng làm quà cưới?
Long phụng là đề tài trang trọng, hợp với nhà truyền thống, đồ cưới của người lớn. Với căn hộ nhỏ của đôi trẻ, long phụng khổ lớn có thể quá nặng nề; một đôi chim nhỏ nhẹ nhàng hơn.
Tranh có một con chim có thể tặng đám cưới không?
Tranh hoa điểu một con chim vẫn đẹp, nhưng thiếu ý đôi lứa mà đám cưới cần. Nếu bạn rất thích bức đó, hãy tặng vào dịp khác như mừng nhà mới, còn quà cưới nên chọn bức có hai con.
Đôi hạc tặng đôi trẻ có được không?
Được, đôi hạc vẫn là đôi chim gắn bó. Chỉ là ý trường thọ rõ hơn ý tình yêu tuổi trẻ, nên hợp với kỷ niệm cưới lâu năm hơn. Nếu tặng đôi trẻ, chọn bức có không khí tươi, hạc đang múa hoặc bay cùng nhau.
Tranh chim khách đậu cành mai có cần đủ đôi không?
Đề tài hỷ thượng mi sao truyền thống thường có một hoặc hai con chim khách. Khi làm quà cưới, bức có hai con hợp ý hơn; khi làm quà mừng tin vui nói chung như đỗ đạt, thăng chức, một con cũng đủ.