Thẻ giới thiệu là tấm giấy nhỏ đặt trong hộp quà, nói cho người nhận biết món đồ là gì, làm bằng chất liệu gì, ở đâu, đề tài trên đó mang ý nghĩa gì, và nên giữ thế nào. Với quà quý, tấm thẻ biến một món đồ đẹp thành một món đồ có câu chuyện. Nó cũng giúp người nhận kể lại cho khách khi được hỏi, và giúp con cháu họ sau này biết món đồ từ đâu ra.
Bài này hướng dẫn viết tấm thẻ cho đủ mà không dài, cách đổi giọng theo từng kiểu người nhận, và phân biệt thẻ giới thiệu với các loại giấy tờ khác như giấy kiểm định, chứng nhận nguồn gốc. Không phải món quà nào cũng cần thẻ; nhưng với đồ thủ công, tranh, đồ đặt làm riêng, một tấm thẻ viết tử tế là phần trình bày đáng giá nhất mà ít tốn kém nhất.
Một tấm thẻ giới thiệu gồm những gì
Một tấm thẻ đủ ý thường có sáu mục. Không món nào cần đủ cả sáu; chọn những mục có thông tin chắc chắn:
- Tên món đồ. Gọi đúng tên thường dùng: "bình gốm men lam dáng tỏi", "hộp sơn mài khảm trai", "tranh lụa đề tài sen". Tránh tên thương mại kiểu "bình tài lộc", "tranh vượng khí".
- Chất liệu và kỹ thuật. Gốm men gì, gỗ gì, sơn mài truyền thống hay sơn công nghiệp, thêu tay hay thêu máy. Chỉ ghi điều người bán xác nhận được.
- Nơi làm. Tên làng nghề hoặc tỉnh, thành, ghi trung tính như một địa danh. Dùng tên tỉnh thành theo đơn vị hành chính hiện hành, có thể kèm tên vùng quen gọi.
- Ý nghĩa đề tài. Một hai câu về hình tượng trên món đồ: sen gợi gì, tùng hạc thường gắn với lời chúc gì. Nói theo hướng văn hoá, "theo quan niệm dân gian", không hứa hẹn tác dụng.
- Cách giữ. Vài dòng thiết thực: tránh nắng chiếu trực tiếp, lau khăn mềm khô, không dùng chất tẩy, không ngâm nước.
- Dịp tặng và người tặng. Nếu món quà đã có dòng đề tặng khắc trên đồ, thẻ chỉ cần nhắc lại ngắn; nếu chưa, đây là nơi ghi.
Độ dài hợp lý là một mặt giấy khổ nhỏ, khoảng một trăm đến hai trăm chữ. Viết nhiều hơn, người nhận sẽ không đọc; viết quá ít, tấm thẻ không kể được gì. Nếu có nhiều chuyện muốn kể, như quá trình đặt làm món đồ, hãy viết thành thư riêng.
Viết phần ý nghĩa sao cho đúng và không phóng đại
Phần dễ sai nhất trên thẻ giới thiệu là phần ý nghĩa. Người bán thường có sẵn những câu như "mang lại tài lộc, sức khoẻ, may mắn cho gia chủ". Với quà quý, những câu ấy làm món đồ kém đi trong mắt người nhận am hiểu, và đặt người tặng vào thế hứa một điều không ai bảo đảm được. Cách viết nên là kể ý nghĩa biểu tượng như một nét văn hoá: "Tùng và hạc là cặp hình tượng quen thuộc trong tranh chúc thọ, gợi sự bền bỉ và tuổi cao", thay vì "giúp gia chủ sống lâu".
Khi nhắc điển tích, chỉ nhắc những gì bạn chắc chắn có trong sách vở phổ biến, và kể ngắn. Không chắc thì viết chung: "đề tài này thường được chọn cho dịp mừng thọ". Một điển tích kể sai trên thẻ sẽ bị đọc lại nhiều lần, có khi bởi chính người am hiểu hơn bạn.
Cũng tránh những lời so sánh như "độc nhất", "chỉ có một không hai", "hàng cổ" nếu không có cơ sở. Món đồ thủ công mỗi chiếc mỗi khác là điều đúng, có thể viết như vậy; nhưng gọi một món mới làm là "đồ cổ" là thông tin sai. Ghi đúng năm làm nếu biết, hoặc ghi "làm mới theo dáng cổ".
Giọng viết theo người nhận
Cùng sáu mục thông tin, tấm thẻ cho mỗi kiểu người nhận nên có giọng khác nhau. Bảng dưới gợi ý chỗ nên nhấn và giọng hợp:
| Người nhận | Nên nhấn vào | Giọng viết |
|---|---|---|
| Cha mẹ, ông bà | Ý nghĩa đề tài gắn với dịp, cách giữ đơn giản | Gần gũi, chữ to, câu ngắn, không thuật ngữ |
| Thầy cô, người có ơn | Lý do chọn món, một kỷ niệm ngắn | Kính trọng, chân thành, không khoa trương |
| Người am hiểu đồ mỹ nghệ | Chất liệu, kỹ thuật, nơi làm, năm làm | Chính xác, tiết chế, gọi đúng tên kỹ thuật |
| Đối tác, đơn vị | Nơi làm, câu chuyện làng nghề, dịp tặng | Trang trọng, gọn, có thể in |
| Con cháu nhận đồ gia truyền | Món đồ đã qua tay ai, từ năm nào, câu chuyện kèm theo | Như một trang ghi chép gia đình, có chữ ký người trao |
Với khách nước ngoài, tấm thẻ cần thêm mặt tiếng nước ngoài và cách giải thích các kỹ thuật như sơn mài, khảm trai cho người chưa biết; phần này có bài riêng trong mục quà đối tác và khách quốc tế của trang. Ở đây chỉ nhắc một điều chung: bản dịch nào cũng nên có người thông thạo đọc lại trước khi in.
Một tấm thẻ mẫu để tham khảo
Dưới đây là một tấm thẻ ví dụ giả định cho một bình gốm tặng thầy giáo cũ nhân dịp thầy mừng thọ bảy mươi. Tấm thẻ có năm đoạn ngắn, mỗi đoạn một ý, đọc trong chưa tới một phút.
Bình gốm men lam, dáng tỏi, cao chừng ba mươi phân. Làm tại một xưởng gốm ở Hà Nội theo lối vẽ lam dưới men truyền thống: thợ vẽ trên phôi mộc, tráng men rồi nung, nên nét vẽ nằm dưới lớp men và không phai.
Đề tài trên thân bình là cành tùng và đôi hạc. Theo quan niệm dân gian, tùng xanh quanh năm và hạc là loài chim gắn với tuổi thọ trong tranh chúc thọ, nên cặp hình tượng này thường được chọn cho dịp mừng thọ.
Bình dùng để cắm hoa hoặc để trưng. Lau bằng khăn mềm, rửa lòng bình bằng nước sạch, tránh va chạm mạnh ở miệng và chân đế.
Học trò lớp chuyên văn khoá … kính mừng thầy thượng thọ bảy mươi, xuân Bính Ngọ.
Để ý rằng tấm thẻ không có chữ nào khen bình "đẹp nhất", "quý hiếm", cũng không hứa thầy sống lâu nhờ chiếc bình. Nó chỉ kể điều có thật, và chính vì vậy mà đáng tin. Bạn có thể dùng khung này, thay thông tin cho món quà của mình.
Thẻ giới thiệu, giấy kiểm định và chứng nhận: khác nhau thế nào
Thẻ giới thiệu. Do người tặng hoặc người bán viết, kể về món đồ. Không có giá trị pháp lý, giá trị nằm ở thông tin đúng và cách kể.
Giấy kiểm định. Do tổ chức giám định cấp cho những món mà chất liệu cần xác nhận bằng thiết bị, như đá quý, kim loại quý. Với quà mỹ nghệ thông thường như gốm, gỗ, sơn mài, thường không có loại giấy này; đừng tự gọi thẻ của mình là "giấy kiểm định".
Giấy chứng nhận của nghệ nhân, xưởng. Một số xưởng, nghệ nhân cấp tấm giấy ký tên cho món đặt làm, ghi tên tác phẩm, năm làm, người làm. Nếu có, kèm theo trong hộp; đó là tư liệu tốt về nguồn gốc món đồ.
Phiếu bảo hành. Với quà có phần cơ, phần điện như đồng hồ, đèn, nên kèm phiếu bảo hành và hướng dẫn dùng, tách riêng khỏi thẻ giới thiệu, đặt trong phong bì.
Hoá đơn. Không để hoá đơn, phiếu thu có ghi giá trong hộp quà. Nếu muốn người nhận đổi được khi có lỗi, hỏi nơi bán cách đổi không cần hoá đơn hoặc giữ hoá đơn bên mình.
Làm tấm thẻ: từ bản nháp đến khi đặt vào hộp
Vài bước giúp tấm thẻ trông chỉn chu mà không tốn nhiều công:
- Hỏi nơi bán hoặc người làm các thông tin chắc chắn: chất liệu, kỹ thuật, nơi làm, năm làm, cách giữ. Ghi lại bằng tin nhắn để đối chiếu.
- Viết bản nháp, đọc to, cắt bỏ mọi câu khen chung chung. Mỗi câu còn lại phải mang một thông tin.
- Chọn giấy dày vừa, màu kem hoặc trắng ngà, không bóng. Giấy bóng dễ bám vân tay và khó viết thêm bằng tay.
- In hoặc viết tay. Viết tay ấm hơn với quà gia đình; in rõ ràng hơn với quà đối tác. Có thể in nội dung rồi ký tay ở cuối.
- Gấp đôi hoặc cho vào phong bì nhỏ cùng màu, đặt ở ngăn phụ trong hộp hoặc dưới nắp, nơi người nhận thấy ngay khi mở.
- Chụp lại tấm thẻ để lưu, phòng khi người nhận hỏi lại hoặc cần làm bản khác.
Nếu một nhóm cùng tặng, phân cho một người viết và một người khác đọc soát; người viết thường không nhìn ra lỗi của chính mình. Người đọc soát nên kiểm ba điều: tên chất liệu có khớp với lời người bán không, tên địa danh có đúng đơn vị hành chính hiện hành không, và có câu nào hứa hẹn tác dụng cần bỏ đi không.
Khi món quà là đồ đặt làm riêng
Với món đặt làm riêng cho một dịp lớn, như bình gốm vẽ đề tài theo yêu cầu hay tranh sơn mài vẽ cảnh quê người nhận, thẻ giới thiệu có thể dài hơn một chút để kể quá trình: ai làm, làm trong bao lâu, vì sao chọn đề tài ấy. Đây là phần người nhận thấy quý nhất, vì nó cho biết món đồ được làm cho chính họ.
Nếu người làm đồng ý, tấm thẻ có thể ghi tên xưởng hoặc tên người làm ở cuối như ghi tác giả, viết nhỏ và trung tính. Đây là cách trả công xứng đáng cho tay nghề, khác với việc in tên cửa hàng lên nắp hộp như một tấm quảng cáo.
Bạn có thể xin người làm vài tấm ảnh trong quá trình làm, như lúc vẽ phác, lúc tráng men, lúc mài sơn, in nhỏ kèm theo thẻ hoặc gửi riêng sau buổi lễ. Nhớ hỏi ý người làm trước khi chia sẻ ảnh có tay nghề, xưởng của họ.
Không ghi giá trị món đồ bằng tiền lên thẻ, kể cả khi món đồ rất đắt. Giá trị món quà quý nằm ở công sức và tấm lòng; ghi giá làm người nhận khó xử. Muốn xem thêm các món quà mỹ nghệ có ghi rõ chất liệu, bạn có thể tham khảo trên Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ giới thiệu nên viết tay hay in?
Cả hai đều được. Viết tay hợp với quà gia đình, quà tạ ơn thầy, vì nét chữ mang dấu người tặng. In hợp với quà đối tác, quà song ngữ, vì rõ ràng và đều. Cách dung hoà là in nội dung chính rồi viết tay một dòng ngắn và chữ ký ở cuối.
Nên viết bao nhiêu chữ trên thẻ giới thiệu?
Khoảng một trăm đến hai trăm chữ trên một mặt giấy nhỏ là vừa. Đủ để nêu tên món, chất liệu, nơi làm, ý nghĩa và cách giữ. Nếu muốn kể dài về quá trình chọn hoặc đặt làm, viết thành thư riêng đặt cùng hộp.
Có nên ghi ý nghĩa phong thủy của món quà lên thẻ không?
Nên viết ý nghĩa như một nét văn hoá, mỹ thuật dân gian, dùng cách nói "theo quan niệm dân gian", và tránh những lời hứa tài lộc, sức khoẻ. Người nhận am hiểu sẽ quý một tấm thẻ kể đúng và tiết chế hơn một tấm thẻ đầy lời hứa.
Không biết chắc chất liệu món quà thì ghi thế nào trên thẻ?
Chỉ ghi những gì người bán xác nhận được, tốt nhất là bằng tin nhắn hoặc trên phiếu bán hàng. Điều chưa chắc thì bỏ, hoặc ghi chung như "gốm men lam", "đồ gỗ chạm" mà không gán tên loại gỗ, loại men cụ thể. Một tấm thẻ ít chữ mà đúng đáng tin hơn tấm thẻ nhiều chữ mà đoán.
Thẻ giới thiệu có thay được giấy kiểm định không?
Không. Thẻ giới thiệu là lời kể của người tặng hoặc người bán, không có giá trị xác nhận chất liệu. Giấy kiểm định do tổ chức giám định cấp cho những món như đá quý, kim loại quý; quà mỹ nghệ thông thường thường không có loại giấy này.
Nên đặt thẻ giới thiệu ở đâu trong hộp quà?
Đặt ở chỗ người nhận thấy ngay khi mở nắp nhưng không che món quà: ngăn phụ bên cạnh, mặt trong nắp hộp, hoặc trong phong bì nhỏ đặt trên lớp lót. Không nhét vào dưới đáy hay vào trong lòng món đồ.