Với cụ đã yếu, ít đi lại hoặc nằm nhiều, quà mừng thọ có ý nghĩa nhất là món cụ chạm vào hằng ngày và làm ngày của cụ dễ chịu hơn: quần áo mềm dễ thay, chăn đệm êm thoáng, chỗ ngồi đúng tầm, ánh sáng ban đêm, và cách để cụ nghe, nhìn, nói chuyện với con cháu. Những món trang trí đắt tiền mà cụ không ra phòng khách để ngắm được thì ít ý nghĩa hơn với chính cụ.
Bài này gom các nhóm quà theo nhu cầu hằng ngày của người cao tuổi sức khoẻ yếu, kèm những điểm cần kiểm khi chọn. Đây là góc chọn quà, không phải lời khuyên y tế: với dụng cụ hỗ trợ như xe lăn, đệm chống loét, giường y tế, gia đình nên hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng đang theo dõi cụ trước khi mua.
Bắt đầu từ một ngày của cụ
Trước khi chọn quà, người tặng nên dành vài phút hỏi người đang trực tiếp chăm cụ, thường là người con hoặc người giúp việc ở cùng nhà: một ngày của cụ diễn ra thế nào. Cụ dậy lúc mấy giờ, ngồi ở đâu nhiều nhất, có tự đi vệ sinh được không, buổi đêm có hay dậy, thích nghe đài hay xem ti vi, hay than lạnh tay lạnh chân hay than nóng.
Những câu trả lời này cho bạn danh sách quà thật hơn bất kỳ gợi ý chung nào. Ví dụ một cụ ngồi ghế cạnh cửa sổ cả buổi chiều sẽ cần chiếc gối tựa lưng tốt và tấm chăn mỏng phủ chân; một cụ hay dậy đêm đi vệ sinh cần đèn dẫn lối và dép chống trượt; một cụ nghe kém lại thích nghe cải lương cần chiếc loa nhỏ đặt sát bên mình.
Người chăm cụ cũng biết những thứ đang thiếu hoặc đã hỏng mà chưa ai thay. Hỏi họ còn tránh được chuyện mua trùng, hoặc mua món không vừa chỗ trong căn phòng vốn đã chật đồ. Và đừng quên hỏi chính cụ, kể cả khi cụ trả lời không cần gì; thường trong câu chuyện cụ sẽ nhắc đến một điều nhỏ mình thấy bất tiện, như cái ghế hơi thấp hay chiếc chăn quá nặng.
Nhóm quà theo nhu cầu hằng ngày
Bảng dưới gom các nhóm quà phổ biến, kèm điều cần kiểm. Chọn một hai món đúng nhu cầu tốt hơn nhiều món nhỏ không dùng tới.
| Nhu cầu | Gợi ý quà | Điều cần kiểm |
|---|---|---|
| Mặc dễ, ấm hoặc mát | Bộ quần áo cotton mềm cài khuy bấm, áo len cài trước, tất có đế chống trượt | Cổ áo rộng, lưng quần chun, không khuy nhỏ; giặt máy được |
| Ngồi, nằm êm | Gối tựa lưng, đệm ngồi, chăn mỏng nhẹ, gối kê chân | Vỏ tháo giặt được; độ cứng hợp với cụ, hỏi người chăm |
| Đi lại trong nhà an toàn | Đèn ngủ cảm biến chuyển động, dép đế mềm chống trượt, tay vịn lắp tường | Đèn đủ sáng nhưng không chói; tay vịn cần thợ lắp chắc vào tường đặc |
| Nghe, nhìn | Loa nhỏ dễ bấm, đài radio nút to, kính lúp có đèn, đồng hồ số lớn | Ít nút, chữ to, âm lượng đủ lớn; người chăm phải biết dùng |
| Giữ liên lạc | Khung ảnh số tự chạy ảnh gia đình, điện thoại bàn phím to, lịch gọi video cố định | Cài sẵn, con cháu cập nhật ảnh từ xa được; cụ không phải thao tác |
| Vệ sinh cá nhân | Ghế tắm, thảm chống trượt nhà tắm, khăn mềm cỡ lớn | Nên đưa riêng cho người chăm, không trao trong phần lễ |
Quà về vệ sinh cá nhân rất cần nhưng riêng tư. Đưa riêng cho người chăm sóc, đừng đưa trước mặt khách, để giữ thể diện cho cụ.
Những món nên cân nhắc dù trông sang
Đồ trang trí cồng kềnh. Bình gốm lớn, tượng, tranh khổ to cần chỗ đặt và người lau dọn. Phòng của cụ yếu thường đã nhiều đồ, thêm vật to dễ làm vướng lối đi, tăng nguy cơ vấp ngã.
Thiết bị điện tử nhiều chức năng. Máy tính bảng, điện thoại thông minh mới với cụ chưa từng dùng có khi chỉ để trong hộp. Nếu muốn tặng, cài sẵn mọi thứ, đặt chế độ đơn giản, và có người trong nhà ngồi hướng dẫn nhiều buổi.
Thực phẩm, đồ bổ không rõ nguồn. Cụ đang dùng thuốc hoặc có chế độ ăn riêng thì món ăn bồi bổ có thể không hợp. Hỏi người chăm hoặc bác sĩ trước; trà, bánh, yến, sâm làm quà chỉ nên là món đi kèm.
Thiết bị mát xa, máy móc trị liệu. Một số loại không phù hợp với người có bệnh tim mạch, loãng xương hoặc da mỏng. Đừng tặng như món chữa bệnh; nếu muốn, hỏi bác sĩ trước.
Đồng hồ treo tường trong phòng cụ. Theo quan niệm của nhiều gia đình gốc Hoa và một số nhà Việt, tặng đồng hồ cho người cao tuổi bị kiêng vì chữ tặng chuông trong tiếng Hoa đồng âm với chữ tiễn đưa lúc cuối đời. Đây là tập quán, không phải điều bắt buộc; nếu cụ cần đồng hồ số to để xem giờ, có nhà xử lý nhẹ nhàng bằng cách để cụ đưa lại một đồng xu tượng trưng như mua lại.
Quà giữ niềm vui cho cụ còn minh mẫn nhưng yếu chân
Nhiều cụ đầu óc còn minh mẫn, chỉ đôi chân không theo kịp. Với các cụ này, món quà giúp cụ còn làm được việc mình thích có khi quý hơn mọi đồ dùng chăm sóc:
- Bàn gấp đặt trên giường hoặc trên đùi: để cụ viết, đọc báo, xếp hình, ăn sáng mà không phải ra bàn.
- Vài chậu cây nhỏ đặt bậu cửa sổ: rau thơm, hoa dễ trồng, kèm bình tưới nhẹ; cụ có việc để chăm mỗi sáng.
- Đồ cho việc tay nhẹ: len, kim đan cho cụ bà quen đan; giấy, bút lông cho cụ ông quen viết chữ; cờ tướng bàn gỗ to quân cho cụ hay đánh cờ.
- Sách chữ to, sách nói, đài: chọn theo sở thích của cụ, truyện cũ, lịch sử, cải lương, chèo; con cháu cài sẵn và dạy người chăm cách mở.
- Lịch hẹn bạn bè: con cháu chở cụ đi thăm một người bạn cũ, hoặc đón bạn cũ của cụ đến chơi một buổi. Món quà này không mua được ở đâu.
Chọn món theo thói quen cũ của cụ, đừng bắt cụ học một sở thích mới chỉ vì thấy hay. Một cụ cả đời làm vườn sẽ vui với ba chậu rau thơm hơn là chiếc máy tính bảng nhiều ứng dụng giải trí.
Lắp đặt và bàn giao quà cho chu đáo
Quà cho cụ yếu thường cần lắp, cài, chỉnh. Món quà chỉ trọn vẹn khi đã vào đúng chỗ và người chăm biết dùng:
- Mang quà đến sớm hơn ngày lễ một hai hôm, hoặc ở lại sau lễ một buổi để lắp đặt.
- Đèn cảm biến: thử ban đêm, chỉnh độ nhạy để đèn bật khi cụ ngồi dậy chứ không phải mỗi lần con mèo đi qua.
- Khung ảnh số, loa: cài sẵn ảnh, đài, danh sách bài cụ thích; dán một nhãn nhỏ cạnh nút bật cho người chăm.
- Tay vịn, thanh bám: nhờ thợ lắp vào tường gạch, thử bằng cách treo cả trọng lượng người lớn lên.
- Chăn, gối, quần áo: giặt qua một lần trước khi dùng để mềm vải và hết mùi xưởng.
- Ghi lại cách dùng, nơi bảo hành vào một tờ giấy dán trong cánh tủ, để người chăm thay ca vẫn biết.
- Giữ lại hộp, hoá đơn và phiếu bảo hành ở một chỗ cố định, báo cho người chăm biết chỗ đó; đồ dùng cho người già hay cần đổi cỡ, đổi màu trong mấy tuần đầu.
Sau một tuần, gọi điện hỏi người chăm xem món quà dùng thế nào, có cần chỉnh gì. Câu hỏi này cho thấy món quà không phải chỉ để trao cho xong lễ.
Trao quà trong lễ khi cụ không ngồi lâu được
Lễ mừng thọ cho cụ yếu thường làm ngắn, có khi ngay trong phòng cụ. Quà thiết thực không cần bày ra hết. Con cháu có thể chọn một món mang tính biểu tượng để trao trong lễ, ví dụ chiếc chăn mới gấp gọn trong hộp vải đỏ, hoặc chiếc khung ảnh số đã cài sẵn ảnh cả nhà, rồi bật lên cho cụ xem ngay.
Những món còn lại để người chăm nhận và sắp xếp sau. Danh sách quà ai tặng gì nên ghi lại, đọc cho cụ nghe lúc cụ khoẻ khoắn hơn trong ngày, để cụ biết con cháu nào đã nghĩ đến mình. Với cụ còn minh mẫn, việc được nghe tên từng người con, người cháu thường quý hơn chính món đồ.
Một món quà tinh thần đi kèm rất hợp với cụ yếu là lời hứa thăm. Một tấm thiệp ghi lịch: tháng này con cả về, tháng sau con thứ hai về, cuối tuần nào cháu gọi video. Treo tấm lịch đó ở chỗ cụ nhìn thấy. Nhiều cụ chờ những lần thăm ấy hơn bất kỳ món đồ nào.
Quà góp chung cho người chăm sóc cụ
Người chăm cụ hằng ngày, dù là con ở cùng hay người giúp việc, gánh phần nặng nhất. Lễ mừng thọ cũng là dịp con cháu ghi nhận họ, và chăm người chăm cũng là chăm cụ:
- Một khoản góp chung để thuê thêm người hỗ trợ vài buổi mỗi tuần, cho người chăm chính được nghỉ.
- Dụng cụ giúp việc chăm sóc đỡ nặng: xe đẩy, ghế tắm, tấm lót chống thấm; hỏi người chăm cần gì nhất.
- Một ngày nghỉ trọn vẹn: con cháu thay phiên trông cụ để người chăm đi chơi, đi khám sức khoẻ của chính họ.
- Lời cảm ơn công khai trong lúc thưa lời ở buổi lễ. Một câu ngắn của người con trưởng có sức nặng hơn nhiều người nghĩ.
Với người giúp việc thuê ngoài, quà nên là phong bì hoặc món họ cần, trao riêng, kèm lời cảm ơn của cả nhà. Đừng biến họ thành người phục vụ chính trong buổi lễ mà quên mời họ ngồi ăn cùng. Họ là người sẽ ở bên cụ sau khi khách về hết, và thái độ của cả nhà trong ngày lễ được họ nhớ rất lâu.
Câu hỏi thường gặp
Cụ nằm một chỗ thì có nên làm lễ mừng thọ không?
Nhiều gia đình vẫn làm, nhưng gọn trong phòng cụ, ít người, ngắn. Con cháu lần lượt vào chúc, trao quà, chụp một tấm ảnh. Điều quan trọng là cụ thấy con cháu nhớ đến mình, không phải quy mô lễ.
Tặng tiền hay tặng đồ cho cụ yếu thì hơn?
Tiền giúp người chăm chủ động mua thứ cần, nhất là chi phí thuốc men, người hỗ trợ. Đồ dùng chọn đúng thì cụ dùng mỗi ngày và nhớ người tặng. Nhiều nhà kết hợp: quà chung bằng tiền gửi người chăm, quà riêng từng nhánh bằng đồ.
Khung ảnh số có khó dùng với cụ không?
Loại tự chạy ảnh khi cắm điện, không cần thao tác, rất hợp với người già. Con cháu cài sẵn và cập nhật ảnh từ xa qua ứng dụng đi kèm. Chọn loại màn hình đủ lớn, không quá sáng vào ban đêm, có hẹn giờ tắt.
Có nên mua đệm chống loét làm quà không?
Đệm chống loét là dụng cụ chăm sóc có chỉ định. Nếu cụ nằm nhiều, gia đình nên hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng về loại phù hợp trước khi mua. Khi đó đây là món quà rất thiết thực, nhưng nên trao riêng cho người chăm, không đưa trong phần lễ.
Cụ không nhớ ai tặng gì thì quà có còn ý nghĩa?
Có. Món quà làm ngày của cụ dễ chịu hơn vẫn có ý nghĩa dù cụ không nhớ tên người tặng. Con cháu có thể ghi tên người tặng lên một mẩu giấy nhỏ dán ở món đồ, người chăm thỉnh thoảng nhắc cho cụ nghe.
Quà cho cụ yếu có nên gói cầu kỳ không?
Không cần. Gói bằng hộp vải hoặc túi vải dễ mở, không dùng băng dính chằng chịt. Cụ yếu tay khó mở hộp cứng; tốt nhất người dâng quà mở sẵn cho cụ nhìn thấy món đồ ngay.