Món quà bố mẹ chồng tặng con dâu, bố mẹ vợ tặng con rể là lời chào đón người mới vào nhà. Món hợp nhất thường là món gắn với nếp nhà mình (cuốn sổ món ăn của mẹ, bộ ấm của bố, chiếc khăn bà để lại) hoặc món dùng được lâu trong đời sống của đôi trẻ. Trao vào lúc ấm cúng, kèm một câu ngắn và thật lòng, món quà sẽ được nhớ lâu hơn giá trị tiền bạc của nó.
Ở nhiều nơi, mẹ chồng trao con dâu đôi bông tai hay chiếc kiềng ngay trong lễ đón dâu; đó là tập quán quen thuộc và có những chuyện riêng về chọn trang sức. Bài này đi vào phần còn lại: những món ngoài trang sức, cả phía bố mẹ vợ dành cho con rể, một chiều thường bị bỏ quên.
Món quà đầu tiên cho người mới vào nhà nói điều gì
Trong nếp cưới hỏi truyền thống, việc nhà trai trao quà cho cô dâu có nhiều dạng: lễ vật trong ngày ăn hỏi, trang sức mẹ chồng trao khi đón dâu. Những thứ đó thuộc nghi lễ chung giữa hai họ. Món quà riêng mà bố mẹ chồng chọn cho con dâu, hay bố mẹ vợ chọn cho con rể, mang một ý khác: đây là người của nhà mình rồi, và bố mẹ muốn con thấy được đón nhận.
Vì thế món quà này không cần lớn, nhưng cần đúng người. Một món quà chung chung, mua vội, dễ được hiểu là làm cho có. Một món cho thấy bố mẹ đã để ý đến con, biết con thích nấu ăn hay thích đọc sách, biết con hay đi làm xa hay làm việc ở nhà, sẽ được nhận với cảm giác khác hẳn.
Món quà còn là tín hiệu về cách gia đình mới sẽ đối xử với nhau. Quà kèm điều kiện kiểu "mẹ cho con cái này thì con phải lo việc nhà cho chu đáo" là trao gánh nặng chứ không phải trao tình cảm. Quà kèm một lời ngắn như "nhà mình có thêm con, bố mẹ mừng" thì mở ra một mối quan hệ dễ chịu cho những năm sau.
Quà cho con dâu ngoài trang sức
Cuốn sổ món ăn của nhà chồng. Mẹ chồng chép tay những món quen của gia đình, món chồng thích từ nhỏ, cách nấu nồi canh ngày giỗ. Đây là món quà rất riêng, không mua được ở đâu, và giúp con dâu hoà vào nếp ăn của nhà mới mà không phải hỏi dò.
Một bộ áo dài may đo. Mẹ chồng dẫn con dâu đi chọn vải, may một bộ áo dài để con mặc trong những dịp của gia đình chồng như giỗ Tết, đám hiếu hỉ họ hàng. Quá trình đi chọn cùng nhau đôi khi quý hơn chính bộ áo.
Món đồ của bà hoặc của mẹ trao lại. Chiếc khăn lụa, chiếc quạt, chiếc hộp gỗ nhỏ của bà nội. Trao món đồ cũ cho con dâu là cách nói con đã thuộc về dòng chảy của gia đình. Nên hỏi ý các con gái trong nhà trước để không ai chạnh lòng.
Album ảnh chồng từ lúc nhỏ. Một cuốn ảnh có ghi chú tay của mẹ chồng: con lúc đầy năm, lúc đi học, lúc ốm, lúc đỗ đại học. Con dâu hiểu thêm về người mình lấy, và hiểu bố mẹ chồng đã thương con mình thế nào.
Một món dùng hằng ngày trong bếp hay trong nhà. Bộ dao thớt tốt, chiếc nồi đất, bộ chén ăn cơm của hai vợ chồng. Món dùng mỗi ngày gắn bố mẹ chồng vào đời sống thường ngày của đôi trẻ một cách tự nhiên, không phô trương.
Quà cho con rể: chiều quà hay bị bỏ quên
Bộ ấm chén uống trà. Nhiều ông bố vợ gắn bó với ấm trà buổi sáng. Tặng con rể một bộ ấm tốt là mời con vào chính thói quen ấy: những lần về nhà vợ, hai bố con ngồi pha trà nói chuyện.
Cuốn sách bố vợ quý. Một cuốn sách bố đã đọc nhiều lần, có ghi chú bên lề, kèm vài dòng giải thích vì sao bố muốn con đọc. Món quà cho thấy bố coi con rể là người có thể chia sẻ suy nghĩ.
Bộ đồ nghề tốt trong nhà. Hộp dụng cụ sửa chữa gọn gàng cho căn nhà mới của đôi trẻ, một món thực dụng nhiều ông bố vợ thích tặng vì nó nói "giờ con lo cho nhà của hai đứa".
Một món đồ thủ công có câu chuyện quê vợ. Đồ gốm, đồ mây tre, đồ gỗ của vùng quê bên vợ, kèm câu chuyện về làng nghề. Con rể đến từ vùng khác sẽ thấy quê vợ gần mình hơn.
Chiếc đồng hồ và chuyện kiêng. Một số gia đình gốc Hoa và một phần người Việt theo quan niệm dân gian kiêng tặng đồng hồ, vì trong tiếng Hoa cụm "tặng đồng hồ" phát âm gần với cụm từ chỉ việc lo tang cho người già. Nhiều gia đình khác không để ý chuyện này. Nếu muốn tặng mà hai bên có nếp kiêng, người ta hay nhờ người nhận đưa lại một đồng xu tượng trưng như mua lại, coi đó là chuyện vui.
Lời trao ngắn: nói gì cho vừa
Không cần bài phát biểu. Một hai câu nói thật lòng là đủ. Bảng dưới là vài khung câu để tham khảo, tuỳ giọng nói và nếp nhà mỗi người tự đổi lời.
| Món quà | Câu nói khi trao (gợi ý) | Điều nên tránh nói kèm |
|---|---|---|
| Sổ món ăn của nhà | "Mẹ chép mấy món nhà mình hay nấu, con xem cho vui, không cần làm giống mẹ đâu." | Câu so sánh với cách nấu của nhà con dâu |
| Bộ áo dài | "Mẹ muốn con có một bộ để mặc những dịp nhà mình, mẹ con mình chọn cùng nhau." | Dặn con phải mặc vào dịp nào cho đúng ý mẹ |
| Đồ của bà để lại | "Đây là của bà nội, giờ mẹ trao cho con giữ." | Câu ám chỉ con phải giữ nếp như bà |
| Bộ ấm trà cho con rể | "Lúc nào về thì bố con mình pha trà." | Lời dặn dò kiểu "lo cho con gái bố cho tử tế" |
| Cuốn sách bố quý | "Bố đọc cuốn này nhiều lần, con đọc rồi bố con mình nói chuyện." | Câu kiểm tra, đòi con phải đọc cho xong |
Điểm chung của những câu hợp là nói về niềm vui khi có thêm người trong nhà, không đặt yêu cầu. Lời dặn dò nếu có thì để lúc khác, khi hai bên đã thân hơn.
Trao vào lúc nào cho hợp
Chuỗi ngày cưới có vài thời điểm hợp để bố mẹ hai bên trao quà riêng cho con dâu, con rể:
- Buổi gặp mặt thân mật trước cưới: nhiều gia đình mời người con dâu, con rể tương lai về ăn cơm, đây là dịp nhỏ để trao món quà làm quen, không cần lớn.
- Lễ đón dâu: mẹ chồng thường trao trang sức theo tập quán; món quà riêng khác có thể để sau, tránh dồn dập trong lúc mọi người đang lo nghi lễ.
- Lần đầu con dâu nấu bữa cơm ở nhà chồng hoặc những ngày đầu về nhà chồng: lúc hợp để trao cuốn sổ món ăn, bộ đồ bếp.
- Lễ lại mặt, khi đôi vợ chồng về thăm nhà vợ sau cưới: lúc bố mẹ vợ trao quà cho con rể, trong bữa cơm ấm cúng của nhà gái.
- Bất cứ lúc nào chỉ có người trong nhà: điều quan trọng là có thời gian nói vài câu, không bị khách khứa chen ngang.
Lễ lại mặt ở mỗi vùng có cách gọi và thời điểm khác nhau, có nơi sau cưới hai ngày, có nơi lâu hơn, có nhà không làm. Gia đình theo nếp của mình; điều cần là bố mẹ vợ có một dịp riêng để đón con rể.
Những điều tế nhị nên nhớ
Món quà cho con dâu, con rể dễ chạm vào những chỗ nhạy cảm của quan hệ gia đình. Vài điều nhiều người đã rút ra:
- Đều nhau giữa các con dâu, các con rể: nếu nhà có nhiều con, món quà cho người sau không nên chênh lệch quá với người trước, nhất là khi các con sống gần nhau.
- Không kèm điều kiện: món quà không phải đặt cọc cho một bổn phận.
- Không kể giá trị: con dâu, con rể biết món quà quý là đủ, không cần biết giá.
- Không so sánh với quà bên kia trao: bố mẹ chồng và bố mẹ vợ mỗi bên một cách thể hiện.
- Để ý gu của người nhận: hỏi con trai, con gái mình về sở thích của người kia trước khi chọn.
- Không trao trước đông người nếu món quà riêng tư: album ảnh, thư tay, đồ của bà nên trao trong không gian yên tĩnh.
Nếu lỡ trao một món không hợp, đừng ngại hỏi con có muốn đổi không. Một câu hỏi thẳng thắn của bố mẹ chồng hay bố mẹ vợ thường làm con thấy được tôn trọng hơn là ôm một món không dùng tới mà không dám nói.
Khi con dâu, con rể đến từ vùng miền hay nền văn hoá khác
Ngày càng nhiều đôi trẻ lấy nhau khi hai bên ở hai đầu đất nước, khác tôn giáo, hoặc một người là người nước ngoài. Món quà đầu tiên của bố mẹ hai bên lúc này có thêm một việc: giúp người mới hiểu nếp nhà mình mà không thấy bị ép theo.
Với con dâu, con rể khác vùng miền, những món gắn với quê nhà mình như sổ món ăn, đồ thủ công của tỉnh mình, một chuyến đưa con đi thăm họ hàng ở quê là cách giới thiệu nhẹ nhàng. Kèm theo đó nên tò mò hỏi về quê của con, để món quà là một cuộc trao đổi hai chiều chứ không phải bài học một chiều.
Với con dâu, con rể khác tôn giáo, tránh những món mang biểu tượng tín ngưỡng của riêng nhà mình nếu chưa biết con có thoải mái hay không. Với người nước ngoài, một món đồ thủ công Việt kèm tấm thẻ giải thích ngắn bằng ngôn ngữ con đọc được thường được đón nhận rất tốt, vì nó vừa là quà vừa là lời kể về văn hoá của gia đình chồng hoặc vợ. Con trai hay con gái mình là người phiên dịch tốt nhất cho những dịp này, cả về ngôn ngữ lẫn ý tứ.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ chồng có bắt buộc phải tặng trang sức cho con dâu không?
Không bắt buộc. Đây là tập quán phổ biến ở nhiều vùng, nhưng nhiều gia đình thay bằng món khác hoặc trao trang sức nhỏ tượng trưng. Món quà hợp với điều kiện gia đình và được trao bằng sự quý mến quan trọng hơn hình thức.
Bố mẹ vợ có cần tặng quà cho con rể không?
Không có lệ bắt buộc, và nhiều nơi trước đây không có thói quen này. Ngày nay nhiều bố mẹ vợ chọn trao một món nhỏ trong lễ lại mặt hoặc lần đầu con rể về ăn cơm như một cách đón nhận. Món quà không cần lớn, chỉ cần cho thấy bố mẹ đã nghĩ đến con.
Con dâu nhận quà của mẹ chồng thì nên đáp lại thế nào?
Cảm ơn bằng lời, nhận bằng hai tay, và sau đó dùng món quà trong đời sống thật. Nếu là sổ món ăn, nấu một món trong đó mời bố mẹ chồng. Đáp lễ bằng hành động thường được bố mẹ quý hơn một món quà đáp lại có giá trị tương đương.
Có nên tặng con dâu tiền mặt thay cho đồ vật không?
Một số gia đình làm vậy để con tự mua thứ mình cần. Nếu chọn tiền, nên kèm một món nhỏ hoặc một tấm thiệp viết tay để món quà có phần tình cảm. Tiền mặt đưa không kèm lời có thể bị hiểu là làm cho có.
Làm sao biết con dâu, con rể thích gì khi chưa thân?
Hỏi con trai hoặc con gái mình, người hiểu người kia nhất. Có thể hỏi vòng về thói quen hằng ngày: hay nấu ăn không, thích đọc gì, công việc thế nào. Một món quà gắn với thói quen thật của người nhận luôn dễ trúng hơn món quà đắt tiền chọn theo cảm tính.
Quà cho con dâu có cần khắc tên hay đề tặng không?
Không bắt buộc. Với món dùng lâu như hộp gỗ, bộ ấm, có thể khắc một dòng ngắn gồm tên người tặng và ngày cưới. Với sổ món ăn hay album, một trang viết tay ở đầu sổ là đủ và thường được giữ lâu.