Chữ Song Hỷ là hai chữ Hỷ (vui mừng) viết liền nhau thành một chữ ghép, dùng riêng cho đám cưới, nghĩa là niềm vui nhân đôi, vui của hai người, của hai nhà. Chữ này không có trong các bộ chữ cổ như một chữ thông thường; nó là chữ ghép dân gian dùng để trang trí, xuất hiện trên thiệp, cổng cưới, đồ cưới và rất nhiều món quà mừng cưới.
Với người tặng quà quý, câu hỏi thực tế là: món quà khắc song hỷ có dùng được sau ngày cưới không, nên khắc chữ to hay nhỏ, khắc lên món gì, và có lúc nào không nên dùng chữ này. Bài này kể nguồn gốc chữ song hỷ theo truyện dân gian, phân biệt với chữ Hỷ đơn, rồi đi vào cách chọn món quà khắc song hỷ cho người thân, cho đám cưới vàng của ông bà.
Chữ Song Hỷ ra đời từ đâu
Không có tài liệu chính sử nào ghi ai là người tạo ra chữ song hỷ. Truyện dân gian phổ biến nhất gắn nó với Vương An Thạch, nhà văn và chính khách đời Tống. Tương truyền trên đường đi thi, chàng thấy một nhà giàu treo vế đối kén rể; vào trường thi, quan chấm đưa ra một vế đối khác, chàng lấy câu kén rể để đối và đỗ; quay lại nhà kia, chàng lấy câu của quan chấm để đối và được gả con gái. Hai niềm vui đỗ đạt và cưới vợ đến cùng lúc, chàng viết hai chữ Hỷ liền nhau dán lên cửa.
Câu chuyện có nhiều dị bản và các nhà nghiên cứu coi đây là truyện kể, không phải sự kiện có thật. Dù vậy nó cho chữ song hỷ một lớp nghĩa đáng yêu: hai niềm vui gặp nhau. Khi kể lại lúc trao quà, bạn nên nói "tương truyền", "truyện dân gian kể", để người nghe không nhầm là sử thật.
Về hình dáng, song hỷ đối xứng hai bên nên có thể cắt từ một tờ giấy đỏ gấp đôi. Đây là lý do chữ song hỷ cắt giấy rất phổ biến trong đám cưới ở các cộng đồng người Hoa, người Việt. Kiểu chữ trên đồ mỹ nghệ thì phong phú hơn: chữ khải vuông vức, chữ có viền tròn, chữ lồng trong hình rồng phượng, chữ nằm giữa hoa văn mây.
Phân biệt chữ Hỷ đơn và chữ Song Hỷ
Hai chữ trông gần giống nhau nhưng dùng cho những dịp khác nhau. Dùng nhầm không phải lỗi lớn, nhưng người lớn tuổi am hiểu sẽ nhận ra.
| Chữ Hỷ đơn | Chữ Song Hỷ | |
|---|---|---|
| Hình dáng | Một chữ Hỷ | Hai chữ Hỷ viết liền, đối xứng |
| Ý nghĩa | Vui mừng nói chung | Niềm vui nhân đôi, của hai người, hai nhà |
| Dịp dùng | Nhiều dịp vui: mừng sinh nhật, mừng đỗ đạt, mừng thọ (thường đi cùng chữ Thọ) | Gần như chỉ dùng cho đám cưới và kỷ niệm cưới |
| Trên quà | Đồ trang trí chung, hộp quà, thiệp | Đồ cưới, bộ chén đôi, khay, hộp cưới, quà kỷ niệm cưới |
| Lưu ý | Có thể dùng quanh năm | Món khắc song hỷ to thường chỉ hợp bày trong thời gian đầu sau cưới |
Nếu bạn muốn món quà dùng lâu năm mà vẫn mang lời chúc cưới, có thể chọn món có chữ song hỷ nhỏ, kín đáo, ở đáy hoặc mặt sau, thay vì chữ to giữa mặt món đồ.
Ngoài ra còn có những chữ ghép khác cũng gặp trong đồ trang trí, như chữ Thọ biến thể hàng trăm kiểu, hay chữ Phúc. Song hỷ khác ở chỗ gắn chặt với một dịp duy nhất, nên người nhìn thấy là biết ngay món đồ ra đời trong một đám cưới.
Món quà nào hợp để khắc song hỷ
Bộ ấm chén, đôi chén. Đôi chén sứ có chữ song hỷ nhỏ là món quà kinh điển: đôi trẻ dùng trong lễ dâng trà cha mẹ, rồi giữ làm kỷ niệm. Chọn chén có chữ vẽ dưới men để chữ không bong khi rửa. Nếu cha mẹ đôi bên muốn dùng bộ chén ấy trong lễ, hỏi trước số chén cần có để không thiếu khi mời trà.
Hộp gỗ, hộp sơn mài. Hộp đựng giấy tờ cưới, đựng nhẫn, đựng thư tay của hai người; nắp có chữ song hỷ khảm trai hoặc sơn vàng. Đây là món đôi trẻ cất giữ lâu dài, nên chất lượng mối ghép và bản lề quan trọng hơn độ cầu kỳ của chữ.
Khay trà, khay quả. Khay sơn mài có song hỷ dùng trong ngày cưới để bưng trà mời khách, sau đó vẫn dùng được trong nhà.
Đồ dùng phòng ngủ. Vỏ gối, chăn thêu song hỷ là món cha mẹ, cô dì hay tặng. Chọn thêu tay chỉ màu bền, vải tốt để dùng được nhiều năm, không chỉ trong tuần trăng mật.
Đèn, lồng đèn. Đôi đèn trang trí song hỷ dùng trong lễ, sau có thể treo ở ban công hay phòng khách vào các dịp vui của gia đình.
Khắc chữ song hỷ: những điều nên hỏi người làm
Nhiều món quà cưới được đặt khắc, in, thêu song hỷ theo yêu cầu. Trước khi đặt, những câu hỏi dưới đây tránh được các lỗi hay gặp:
- Chữ được vẽ dưới men, khắc chìm, khảm, in lụa hay dán decal? Mỗi cách có độ bền rất khác nhau.
- Kiểu chữ là kiểu nào, có bản mẫu trước khi làm không? Xin xem bản mẫu để kiểm chữ có đúng nét, không bị ngược, không thiếu nét.
- Có thể khắc thêm tên hai người và ngày cưới ở đâu để không đè lên chữ song hỷ?
- Màu chữ là đỏ son, vàng kim hay bạc; màu vàng là nhũ hay vàng lá thật?
- Thời gian làm bao lâu, có kịp trước ngày cưới ít nhất một tuần để còn sửa nếu lỗi không?
- Đồ dùng ăn uống: men và màu có an toàn cho thực phẩm không?
Lỗi phổ biến nhất là chữ song hỷ bị vẽ sai nét vì người làm không đọc được chữ Hán, sao chép từ hình mạng. Xin bản mẫu phóng to và nhờ người biết chữ Hán xem giúp trước khi làm hàng loạt.
Một lỗi khác là đặt chữ song hỷ và tên hai người chen chúc trên cùng một mặt nhỏ. Khi món đồ có diện tích hạn chế, tách ra: song hỷ ở mặt chính, tên và ngày cưới ở đáy hoặc mặt trong nắp.
Song hỷ trong quà kỷ niệm cưới và đám cưới vàng
Chữ song hỷ không chỉ dành cho ngày cưới đầu tiên. Nhiều gia đình dùng lại chữ này trong kỷ niệm cưới lâu năm của ông bà, cha mẹ, nhất là đám cưới bạc hai lăm năm và đám cưới vàng năm mươi năm, theo lối gọi các mốc năm vốn từ phương Tây mà người Việt đã quen dùng. Lúc ấy, song hỷ mang thêm ý nghĩa: niềm vui đôi ngày xưa vẫn còn nguyên sau mấy chục năm.
Món quà con cháu hay chọn cho dịp này là bộ chén đôi mới thay bộ đã sứt mẻ, hộp gỗ đựng ảnh cưới xưa được phục chế, hay một bức tranh đôi chim kèm chữ song hỷ nhỏ ở góc. Khắc thêm hai mốc năm, năm cưới và năm kỷ niệm, là cách làm món quà riêng của chính ông bà mà không cần thêm lời chúc dài.
Với ông bà lớn tuổi, chữ song hỷ màu đỏ thắm có khi gây cảm giác như đồ cưới của người trẻ. Màu vàng kim, nâu son hay khảm trai trên nền gỗ trầm sẽ hợp tuổi hơn mà vẫn giữ được ý nghĩa.
Khi nào không nên dùng chữ song hỷ
Song hỷ là chữ của đám cưới, nên tránh dùng nó trên quà cho những dịp khác: mừng nhà mới, mừng thọ, khai trương. Không phải điều cấm kỵ, chỉ là dùng sai chữ khiến người hiểu biết thấy món quà được chọn vội, và lời chúc mất đi sự chính xác vốn là điểm đáng quý của nó. Những dịp đó có chữ Hỷ đơn, chữ Thọ, chữ Phúc hay các đề tài tranh riêng.
Khi đám cưới diễn ra trong lúc gia đình còn tang, một số gia đình tổ chức giản dị và hạn chế màu đỏ rực rỡ. Món quà khắc song hỷ đỏ thắm lúc ấy có thể không hợp; nên hỏi người thân của cô dâu chú rể, hoặc chọn món có chữ nhỏ, tông màu trầm.
Với đôi trẻ theo tôn giáo hoặc văn hoá khác, chữ Hán có thể không mang ý nghĩa gì với họ. Món quà vẫn được, nhưng hãy kèm một tấm thẻ giải thích, hoặc cân nhắc món quà có tên hai người và ngày cưới thay cho chữ song hỷ. Một món quà họ hiểu được bao giờ cũng gần gũi hơn một ký hiệu đẹp mà xa lạ.
Cuối cùng, quà khắc song hỷ cỡ lớn như tấm tranh, tấm biển treo tường thường chỉ hợp trong thời gian đầu sau cưới. Nếu tặng món lớn, hãy chọn kiểu dáng để đôi trẻ có thể cất đi mà không thấy áy náy.
Kể gì khi trao một món quà song hỷ
Quà cưới quý của người thân thường được trao riêng, trước hoặc sau tiệc, không lẫn trong hàng phong bì. Một cách trao gọn và ấm:
- Chọn lúc riêng: buổi sáng ngày cưới khi cả nhà quây quần, hoặc bữa cơm thân mật sau cưới, không chen vào lúc đôi trẻ đang tiếp khách.
- Mở hộp trước mặt đôi trẻ, chỉ cho họ chữ song hỷ và những chi tiết đặt làm riêng như tên, ngày cưới.
- Kể ngắn truyện dân gian về hai niềm vui đến cùng lúc, nói rõ là truyện kể; rồi nói lời chúc của mình bằng một câu giản dị.
- Nếu là đồ dùng như bộ chén, gợi ý đôi trẻ dùng ngay trong lễ dâng trà hay bữa cơm đầu tiên ở nhà mới.
- Kèm tấm thẻ ghi tên người tặng, dịp, ngày tháng, để vài chục năm sau con cháu đôi trẻ vẫn biết món đồ ấy từ đâu mà có.
Với quà kỷ niệm cưới vàng của ông bà, người trao thường là con trưởng hoặc cháu đích tôn theo nếp nhiều nhà, nhưng ngày nay nhiều gia đình để đứa cháu nhỏ nhất trao, vừa vui vừa có ý nối tiếp. Chọn cách nào là tuỳ gia đình bạn.
Câu hỏi thường gặp
Chữ song hỷ có phải chữ Hán thật không?
Song hỷ là chữ ghép dân gian, ghép hai chữ Hỷ thành một hình để trang trí, không phải một chữ cổ có trong các bộ từ điển xưa như những chữ thông thường. Dù vậy, ngày nay nó có mã riêng trong bảng mã chữ Hán trên máy tính vì được dùng quá phổ biến.
Có nên tặng song hỷ cho người tái hôn?
Đám cưới nào cũng là niềm vui, nên lời chúc song hỷ vẫn hợp. Tuy vậy nhiều cặp tái hôn thích tổ chức kín đáo; bạn có thể chọn món quà có chữ song hỷ nhỏ, tinh tế, hoặc món dùng được kèm thiệp viết tay.
Chữ song hỷ màu vàng hay màu đỏ đẹp hơn?
Đỏ là màu truyền thống của đám cưới, rực rỡ và vui. Vàng kim sang trọng, hợp với đồ sơn mài, gỗ tối màu và quà kỷ niệm cưới của người lớn tuổi. Chọn màu theo chất liệu món quà và không gian dùng.
Có thể tự vẽ chữ song hỷ lên quà không?
Có thể, nhất là quà handmade. Nên in mẫu chữ chuẩn ra giấy, can lại cẩn thận, kiểm tra nét đủ và đối xứng. Vẽ tay hơi vụng một chút vẫn đáng quý, miễn chữ không sai nét.
Song hỷ và chữ Hỷ đơn có thể dùng thay nhau trong đám cưới không?
Trong đám cưới, song hỷ là lựa chọn quen thuộc nhất. Chữ Hỷ đơn vẫn mang nghĩa vui mừng nhưng không nói riêng về hôn nhân. Nếu bạn thấy món quà đẹp chỉ có chữ Hỷ đơn, vẫn có thể tặng, chỉ là ý nghĩa rộng hơn.
Nên khắc song hỷ ở đâu trên bộ chén để dùng được lâu?
Ở thân chén, kích thước nhỏ, vẽ dưới men để không bong; hoặc ở đáy chén, kèm năm cưới. Chữ ở thân chén to quá dễ khiến đôi trẻ chỉ bày ra trong ngày cưới rồi cất đi.