Sau một buổi lễ lớn như mừng thọ, cưới hay kỷ niệm, việc đầu tiên nên làm với quà là ghi sổ: mỗi món một dòng, ghi ai tặng, món gì, kèm thẻ hay thư gì, rồi mới mở, kiểm, cất và chọn món trưng bày. Ghi sớm, khi thẻ tên còn dính trên hộp, giúp gia chủ cảm ơn đúng người, không nhầm món nọ với món kia, và về sau biết món đồ trong nhà từ đâu mà có.
Bài này viết cho người ở phía nhận quà: con cháu lo việc sau lễ mừng thọ cha mẹ, đôi vợ chồng mới cưới, ban liên lạc thu nhận quà tri ân thay thầy cô, văn phòng đơn vị sau lễ kỷ niệm. Việc này không có gì khó, nhưng nếu không ai được giao, quà dễ thất lạc thẻ tên chỉ sau một đêm dọn dẹp.
Giao người giữ quà ngay từ trong buổi lễ
Rất nhiều chuyện lộn xộn sau lễ bắt đầu từ việc không ai được giao trông quà. Khách đặt quà lên bàn tiếp đón, trên ghế, trên kệ; người nhà bận tiếp khách; đến cuối buổi thì quà nằm rải rác, thẻ tên rơi ra, không ai nhớ món nào của ai. Vì vậy, trước buổi lễ, nên cử một hai người tin cậy chỉ lo việc nhận và giữ quà.
Người giữ quà cần một chiếc bàn riêng, một cuốn sổ hoặc tờ danh sách in sẵn, một cây bút, và vài mẩu giấy dán nhỏ. Mỗi khi nhận một món, họ dán một mẩu giấy có số thứ tự lên đáy hộp và ghi số ấy cùng tên người tặng vào sổ. Thẻ tên của khách nếu có thì dùng kẹp giữ chặt với hộp, hoặc bỏ vào một phong bì ghi cùng số.
Với quà lớn được gửi trước hoặc giao sau buổi lễ, người giữ quà cũng ghi vào cùng sổ, kèm ngày nhận. Với quà là phong bì, ghi riêng theo nếp của gia đình; bài này chỉ bàn quà hiện vật, nhất là quà quý cần giữ lâu.
Cuối buổi, người giữ quà gom tất cả về một chỗ an toàn, khoá cửa nếu cần, và bàn giao cuốn sổ cho người chủ trì. Không để quà quý qua đêm ở sảnh nhà hàng, hội trường hay sân nhà. Nếu phải chở quà về bằng nhiều xe, ghi rõ xe nào chở những số nào, để về đến nhà đối chiếu lại đủ.
Một cuốn sổ quà mừng nên có những cột nào
Cuốn sổ không cần phức tạp. Một bảng sáu cột đủ cho phần lớn gia đình và đơn vị:
| Cột | Ghi gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Số thứ tự | Số khớp với mẩu giấy dán dưới hộp | Nối món quà với dòng trong sổ, kể cả khi thẻ tên rơi mất |
| Người tặng | Tên, vai hoặc quan hệ, nhóm nếu là quà chung | Để cảm ơn đúng người, đúng cách xưng hô |
| Món quà | Mô tả ngắn sau khi mở: bình gốm men lam, tranh lụa sen… | Nhớ món nào của ai khi trưng bày, khi kể lại |
| Kèm theo | Thẻ giới thiệu, thư tay, chứng thư, phiếu bảo hành | Biết giấy tờ nào đi với món nào |
| Nơi cất | Trưng phòng khách, cất tủ, chuyển cho ai | Tìm lại được món đồ về sau |
| Đã cảm ơn | Ngày gọi, nhắn hoặc gửi thư cảm ơn | Không sót ai, không cảm ơn hai lần |
Sổ giấy hay bảng tính trên điện thoại đều được. Với lễ mừng thọ, nhiều gia đình giữ cuốn sổ giấy như một kỷ vật, sau này lật lại thấy tên bạn bè, học trò, hàng xóm của cụ; với lễ của đơn vị, bảng tính tiện hơn để chia sẻ cho các phòng.
Mở và kiểm quà quý
Mở quà nên làm vào một buổi riêng sau lễ, khi có đủ thời gian và ánh sáng. Với quà quý, làm theo trình tự giúp tránh hỏng và lẫn:
- Dọn một mặt bàn rộng, trải khăn mềm. Mở từng hộp một, không mở nhiều hộp cùng lúc.
- Trước khi lấy món đồ ra, đọc thẻ tên và thẻ giới thiệu, đối chiếu với số trong sổ.
- Lấy món đồ ra bằng hai tay, đỡ ở phần chắc như đáy, thân; không nhấc bình bằng miệng, không cầm tranh ở mặt tranh.
- Kiểm dưới ánh sáng tốt: miệng, quai, chân đế của gốm; góc khung, mặt kính của tranh; bản lề, khoá cài của hộp. Nếu có hư hại do vận chuyển, chụp ảnh lại.
- Ghi mô tả ngắn vào sổ, ghi những giấy tờ đi kèm.
- Đặt món đồ trở lại hộp cùng thẻ, nếu chưa trưng bày ngay.
Nếu món quà bị hỏng trong vận chuyển, cân nhắc kỹ có nên báo người tặng không. Với món đặt từ cửa hàng còn trong thời gian đổi trả, báo nhẹ nhàng giúp người tặng xử lý được với nơi bán; với món đã trao tận tay, nhiều gia đình chọn tự sửa hoặc giữ nguyên để người tặng khỏi áy náy.
Giữ hộp và giấy tờ đi kèm
Không vứt hộp quà quý. Hộp gỗ, hộp sơn mài, hộp lót định hình được làm riêng cho món đồ. Khi chuyển nhà, khi cất món đồ theo mùa, khi cần mang đi sửa, hộp là thứ giữ món đồ an toàn nhất. Gấp gọn hộp bìa, xếp hộp cứng lên ngăn cao, ghi tên món đồ lên mặt bên hộp bằng bút chì hoặc nhãn dán.
Giữ thẻ và thư cùng món đồ. Thẻ giới thiệu, thư tay, chứng thư nên giữ cùng hộp, hoặc gom vào một bìa hồ sơ chung có đánh số theo sổ. Con cháu sau này sẽ cần những tờ giấy ấy để biết câu chuyện món đồ.
Phiếu bảo hành. Món có phần cơ, phần điện như đồng hồ, đèn bàn cần giữ phiếu bảo hành và hướng dẫn ở chỗ dễ tìm. Ghi ngày nhận quà vào phiếu nếu phiếu tính từ ngày mua.
Ảnh chụp. Chụp mỗi món một tấm ảnh rõ, kèm cả dòng đề tặng nếu có. Lưu ảnh theo số thứ tự trong sổ. Nếu món đồ bị hư hay thất lạc, bạn vẫn có tư liệu.
Bảo quản quà quý theo chất liệu
Mỗi chất liệu có điều cần tránh. Bảng dưới gom những lưu ý cơ bản mà gia đình nào cũng làm được, không cần dụng cụ chuyên môn:
| Chất liệu | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Sơn mài | Lau khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô | Nắng chiếu trực tiếp, cạnh bếp, chất tẩy, cồn |
| Gỗ | Để nơi khô thoáng, lau bụi thường xuyên | Sát tường ẩm, gần điều hoà thổi thẳng, mùa nồm đóng kín |
| Gốm, sứ | Rửa nhẹ bằng nước sạch, kê đế mềm | Va chạm ở miệng và chân đế, đổ nước nóng đột ngột vào bình lạnh |
| Đồ đồng | Lau khăn mềm khô, đeo găng khi cầm | Chất đánh bóng mạnh làm mất lớp màu, để gần biển, nơi ẩm |
| Tranh giấy, thư pháp, lụa | Treo nơi khô, tránh ánh nắng, kiểm định kỳ | Ẩm mốc, côn trùng, treo đối diện cửa sổ nắng |
| Pha lê, thuỷ tinh | Lau khăn không xơ, kê nơi chắc | Mép kệ, nơi trẻ nhỏ với tới |
Ở các tỉnh miền Bắc, mùa nồm là thời điểm cần để ý nhất với tranh giấy, đồ gỗ, đồ sơn: mở hộp, kiểm mốc, đặt gói hút ẩm. Ở miền Trung và miền Nam, nắng gắt và độ ẩm cao quanh năm, nên tránh đặt quà quý ở nơi ánh nắng chiếu qua cửa kính nhiều giờ mỗi ngày.
Chọn món trưng bày và xoay vòng
Sau một lễ lớn, gia đình thường nhận nhiều quà quý hơn chỗ để trưng. Không cần bày hết một lúc. Chọn vài món hợp với không gian và gắn với dịp vừa qua, như bức tranh chúc thọ ở phòng khách trong những tháng sau lễ mừng thọ; cất các món còn lại cẩn thận, rồi thay đổi theo mùa hoặc theo dịp. Cách xoay vòng này giúp món nào cũng được ngắm, và tránh để một món phơi nắng, phơi bụi quanh năm.
Khi người tặng đến chơi nhà, nếu món quà của họ đang được bày, đó là một niềm vui nhỏ cho cả hai bên. Nhưng không cần cố bày đúng món của người sắp đến; người tặng tinh ý hiểu rằng nhà nào cũng có giới hạn chỗ.
Khi trưng bày, đặt quà quý ở nơi chắc chắn, cao hơn tầm với của trẻ nhỏ, tránh mép kệ và lối đi. Tranh treo cần đinh, móc chịu được trọng lượng khung; bình gốm cao nên kê đế có lớp đệm chống trượt. Một món quà đẹp bị rơi vỡ vì đặt tạm bợ là điều đáng tiếc nhất sau buổi lễ.
Với món đồ dùng như bộ ấm chén, đèn bàn, đem ra dùng chính là cách trân trọng. Nhiều người lớn tuổi hay cất kỹ đồ quý "để dành", rồi món đồ nằm trong tủ hàng chục năm. Dùng cẩn thận, lau rửa đúng cách, món đồ sẽ bền và gắn với nhiều kỷ niệm hơn.
Cảm ơn đúng người, đúng lúc
Cuốn sổ quà là công cụ để cảm ơn chu đáo. Trong vòng một hai tuần sau lễ, người chủ trì hoặc người được nhận quà nên gọi điện, nhắn tin hoặc gửi một tấm thiệp ngắn cho từng người tặng, nhắc đúng món quà của họ: cảm ơn vì bức tranh, vì chiếc bình, vì lá thư. Một lời cảm ơn nhắc đúng món cho người tặng biết món quà đã đến nơi và được để ý.
Lời cảm ơn không cần dài. Hai ba câu nhắc đúng món quà, kể một chi tiết nhỏ như món đồ đang được đặt ở đâu hay cụ đã cầm lên ngắm thế nào, là đủ làm người tặng vui.
Với quà chung của một nhóm, cảm ơn người đại diện và nhờ chuyển lời đến cả nhóm; nếu có danh sách người góp, gửi thêm vài dòng chung cho nhóm. Với người lớn tuổi, cảm ơn qua điện thoại hoặc khi gặp mặt thường ấm hơn tin nhắn. Khi cảm ơn xong, đánh dấu vào cột cuối trong sổ để không ai bị sót.
Trường hợp không rõ một món quà của ai, vì thẻ tên đã rơi mà số trong sổ lại trống, đừng đoán bừa rồi cảm ơn nhầm. Hỏi người giữ quà hôm đó, xem lại ảnh chụp bàn quà nếu có, hoặc khéo léo nhắc trong lời cảm ơn chung gửi nhóm khách. Cảm ơn nhầm người còn ngại hơn là cảm ơn muộn vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mở quà ngay trong buổi lễ không?
Với quà quý trong buổi lễ đông người, thường không mở ngay mà để người giữ quà ghi sổ và cất. Mở quà vào buổi riêng sau lễ giúp kiểm kỹ, không làm rơi vỡ và không làm người tặng món nhỏ thấy ngại khi đặt cạnh món lớn.
Sổ ghi quà mừng nên giữ bao lâu?
Nên giữ lâu dài, nhất là với lễ mừng thọ và lễ cưới. Sổ giúp biết món đồ trong nhà từ đâu mà có và là tư liệu gia đình. Với đơn vị, bảng ghi quà nên lưu cùng hồ sơ buổi lễ để người sau tra cứu.
Quà bị vỡ trong lúc vận chuyển thì có nên báo người tặng?
Tuỳ hoàn cảnh. Nếu món đồ còn trong thời gian đổi trả của nơi bán, báo nhẹ nhàng giúp người tặng xử lý. Nếu đã trao tận tay và người tặng sẽ áy náy, nhiều gia đình chọn tự sửa hoặc giữ nguyên, không nhắc đến.
Nhận quá nhiều quà quý mà nhà không đủ chỗ thì làm thế nào?
Chọn vài món trưng bày, cất các món còn lại cẩn thận trong hộp, rồi xoay vòng theo mùa hoặc theo dịp. Đồ dùng như ấm chén, đèn bàn thì đem ra dùng. Không cần bày hết cùng lúc mới là trân trọng người tặng.
Cảm ơn sau buổi lễ nên làm trong bao lâu?
Trong vòng một đến hai tuần là hợp lý, khi người tặng còn nhớ món quà và buổi lễ. Nhắc đúng món quà trong lời cảm ơn. Với người lớn tuổi, gọi điện hoặc cảm ơn khi gặp thường ấm áp hơn tin nhắn.
Có nên giữ lại hộp của quà quý không?
Nên giữ, nhất là hộp gỗ, hộp sơn mài, hộp có lót định hình. Hộp giúp cất món đồ an toàn khi chuyển nhà, khi đổi chỗ trưng bày hay khi mang đi sửa. Ghi tên món đồ lên mặt bên hộp để dễ tìm.